Tektyty

Co to są tektyty?

Tektyty to naturalne szkliwa powsatłe podczas uderzeń meteorytów w powierzchnię Ziemi – ciepło i ciśnienie impaktu topiły grunt i wyrzucały stopioną materię na tysiące kilometrów, gdzie krzepła w locie jako małe szklane bryłki. Są rzadkimi i cennymi śladami katastrof meteorytowych sprzed milionów lat.

Tektyty różnią się od obsydianu (wulkanicznego szkliwa) składem i budową – zawierają śladowe ilości niklu i irydu, mają bardzo niską zawartość wody i inną sygnaturę izotopową tlenu. Wyróżnia się kilka pól rozrzutu tektytów na Ziemi: australity i azjaty (Azja-Australia, pole strewn ok. 800 000 lat temu, jeden z największych impaktów w historii Ziemi); moldawity (Europa Centralna, zielone szkliste bryłki, 14,7 mln lat temu – impact Noerdlingen Ries w Niemczech); bediazyty (Teksas, USA, 34,5 mln lat temu – krater Chesapeake Bay). Moldawit jest najbardziej pożądanym mineralogicznie – ciemnozielone szkliwo o nieregularnych kształtach, cenione przez kolekcjonerów. Iridit (Libyan Desert Glass) to specjalny rodzaj szkliwa pustynnego z Libii, być może związany z meteorytowym impaktem lub eksplozją atmosferyczną.

Tektyty są ważnymi markerami chronostratigraficznymi – pojawiają się w skałach osadowych jako cienka warstwa szkliwa w konkretnym horyzoncie czasowym, podobnie jak warstwa irydu z granic K-Pg (kredy i paleogenu). Naukowcy badają tektyty, by odtworzyć energię, kąt i rozmiar impaktu macierzystego meteorytu. Zbiory tektytów dostępne są w wielu polskich muzeach mineralogicznych; moldawity są popularnym kamieniem szlachetnym w biżuterii czeskiej i słowackiej.