Eksperyment LHCb przy akceleratorze LHC właśnie dostarczył jednego z najbardziej precyzyjnych dotąd pomiarów różnic między materią a antymaterią – i wynik jest paradoksalnie kłopotliwy: nowej fizyki nadal nie widać. Polscy naukowcy z Instytutu Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk w Krakowie współtworzyli analizę, która zawęża przestrzeń dla teorii wykraczających poza Model Standardowy, a jednocześnie stawia fizykę przed starym pytaniem bez odpowiedzi – dlaczego w ogóle istniejemy?
Dlaczego istnienie Wszechświata jest fizycznym problemem?
Obecne modele kosmologiczne przewidują, że tuż po Wielkim Wybuchu powstały dokładnie równe ilości materii i antymaterii. Gdyby symetria była perfekcyjna, obie formy powinny się wzajemnie unicestwić, pozostawiając pusty Wszechświat wypełniony jedynie promieniowaniem.
Tymczasem otaczający nas kosmos zbudowany jest niemal wyłącznie ze zwykłej materii. Galaktyki, gwiazdy, planety i życie – wszystko to dowód, że gdzieś w historii Wszechświata symetria między materią a antymaterią została złamana na tyle mocno, by reszta mogła przetrwać. Problem w tym, że znane mechanizmy łamania tej symetrii są zbyt słabe, by wyjaśnić obserwowaną dominację materii.
Czym jest asymetria CP i dlaczego fizycy jej szukają?
Asymetria CP (ang. CP violation) opisuje różnicę w zachowaniu cząstek materii i ich antycząstek – sytuację, w której prawa fizyki nie są identyczne dla obu światów. Model Standardowy przewiduje istnienie takiej asymetrii, lecz w skali zbyt małej, by wytłumaczyć, dlaczego Wszechświat wygląda tak, jak wygląda.
Poszukiwanie dodatkowych źródeł asymetrii CP – wykraczających poza znane mechanizmy – jest jednym z głównych celów współczesnej fizyki cząstek elementarnych. Każdy precyzyjny pomiar, który nie wykazuje odchyleń od przewidywań Modelu Standardowego, jest równie ważny jak odkrycie anomalii: mówi fizykom, gdzie nowej fizyki szukać nie warto.
Redakcja IWD Partner: Paradoks tej dziedziny polega na tym, że kolejny „brak odkrycia” to wciąż odkrycie naukowe – tylko trudniejsze do wytłumaczenia opinii publicznej. Czym innym jest jednak bezczynność niż precyzyjne wykluczenie hipotez: LHCb robi to z coraz mniejszym marginesem błędu, a każde takie zawężenie to krok bliżej do zrozumienia, dlaczego w ogóle można napisać ten artykuł. Pytanie, kiedy Wszechświat w końcu zdradzi swój sekret, pozostaje otwarte.
Co zbadał zespół eksperymentu LHCb?
Najnowsza analiza objęła dane zebrane w latach 2016–2018 podczas działania eksperymentu LHCb przy akceleratorze LHC w CERN. Badacze skupili się na rozpadach mezonów – krótko żyjących cząstek zawierających kwarki, które z powodu swojej nietrwałości są wyjątkowo czułym narzędziem do testowania symetrii między materią a antymaterią.
Analizę przeprowadził zespół naukowców z Uniwersytetu Warwick, Uniwersytetu w Manchesterze, Uniwersytetu Oksfordzkiego, Uniwersytetu w Dortmundzie oraz Instytutu Fizyki Jądrowej Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Wyniki nie wykazały odchyleń od przewidywań Modelu Standardowego, co oznacza, że potencjalne nowe zjawiska fizyczne – jeśli istnieją – mieszczą się poniżej osiągniętej czułości pomiarowej.
Rola polskich fizyków
Udział IFJ PAN w Krakowie potwierdza, że polska nauka aktywnie uczestniczy w najbardziej ambitnych eksperymentach cząstek elementarnych na świecie. Krakowscy naukowcy od lat pracujący przy LHC wchodzą w skład zespołów, które od ponad dekady poszukują różnic między cząstkami materii i antymaterii produkowanymi w zderzeniach protonów.
Co dalej z poszukiwaniami asymetrii CP przy LHC?
Nowa analiza nie zamknęła tematu – wprost przeciwnie, otworzyła drogę do jeszcze dokładniejszych pomiarów. Eksperyment LHCb jest rozbudowywany, a przyszłe serie danych pozwolą zejść z czułością pomiarów na poziomy, które dziś są nieosiągalne.
Każde kolejne zawężenie pola poszukiwań ma konkretną wartość: eliminuje całe klasy modeli teoretycznych i wskazuje, w którym kierunku powinna zmierzać fizyka teoretyczna. Jeśli nowa fizyka odpowiada za asymetrię materii we Wszechświecie, musi się kryć w obszarach, których dotychczasowe eksperymenty jeszcze nie zbadały – albo ujawniać się w subtelny sposób wymagający jeszcze większej precyzji.
Pytania czytelników
Czym różni się antymateria od materii?
Każda cząstka materii ma swój odpowiednik – antycząstkę o identycznej masie, lecz przeciwnym ładunku elektrycznym i innych własnościach kwantowych. Gdy cząstka spotyka swą antycząstkę, obie anihilują, zamieniając się w energię. Antyelektron nazywany jest pozytonem, antycząstką protonu jest antyproton.
Co to jest Meson i dlaczego służy do badania asymetrii?
Meson to krótko żyjąca cząstka elementarna zbudowana z kwarku i antykwarku. Ponieważ mezony rozpadają się błyskawicznie i robią to na różne sposoby, precyzyjne porównanie rozpadów mezonu i jego antyodpowiednika pozwala wykryć nawet bardzo subtelne różnice między materią a antymaterią.
Czy brak nowej fizyki to zły wynik?
Nie – to wynik o dużej wartości naukowej. Precyzyjne stwierdzenie, że pewne efekty nie istnieją powyżej określonego poziomu, eliminuje całe grupy teorii i kieruje poszukiwania tam, gdzie faktycznie może kryć się odpowiedź. Fizyka cząstek buduje wiedzę zarówno przez odkrycia, jak i przez wykluczenia.
Powiązane pojęcia ze słownika astronomicznego
- Antymateria – forma materii zbudowana z antycząstek, która ulega anihilacji w kontakcie ze zwykłą materią, zamieniając się w energię.
- Asymetria CP – zjawisko polegające na tym, że prawa fizyki nie są identyczne dla cząstek materii i ich antycząstek, co mogło doprowadzić do dominacji materii we Wszechświecie.
- Mezon – krótko żyjąca cząstka elementarna złożona z kwarku i antykwarku, wykorzystywana w eksperymentach badających różnice między materią a antymaterią.
- Model Standardowy – teoria opisująca cząstki elementarne i oddziaływania między nimi, stanowiąca podstawowy opis świata na poziomie kwantowym.
- Wielki Wybuch – moment powstania Wszechświata, po którym zgodnie z modelami kosmologicznymi wytworzyły się równe ilości materii i antymaterii.
Opracowanie redakcji IWD Partner z wykorzystaniem narzędzi AI na podstawie materiału: Kosmonauta.net (16.11.2026).
Zdjęcie: Steve Busch / Unsplash
