Co to jest nowa (nova) w astronomii?
Nowa (nova, łac. nowa gwiazda) to zjawisko gwałtownego, krótkotrwałego wzrostu jasności gwiazdy o 7-16 magnitudów – pozornie nowa gwiazda pojawia się tam gdzie wcześniej nic nie było widoczne lub widoczna była słaba gwiazda. Nowe są wynikiem termonuklearnego wybuchu na powierzchni białego karła w układzie podwójnym ciasnym: biały karzeł grawitacyjnie przyciąga materię bogatą w wodór od towarzyszącej gwiazdy (olbrzym, podolbrzym lub gwiazda ciągu głównego), materia akumuluje się na powierzchni białego karła, aż osiągnie temperaturę i ciśnienie wystarczające do gwałtownego zapłonu termojądrowego.
Wybuch termojądrowy na powierzchni białego karła uwalnia energię równą ok. 10^44 J w ciągu kilku godzin do dni. Zewnętrzna otoczka wodoru jest wyrzucana z prędkością ok. 1000-2000 km/s, tworząc widoczną na zdjęciach rozszerzającą się powłokę gazową. Biały karzeł przeżywa wybuch – po nowej powraca do gromadzenia materii. Nowe klasyczne (nova classica): jeden znany wybuch w historii obserwacji. Nowe recydywistyczne (recurrent novae): wielokrotne wybuchy w ciągach kilku do kilkudziesięciu lat (np. RS Ophiuchi, T Coronae Borealis). Jasność maksymalna nowej może osiągnąć -8 mag – widoczna w ciągu dnia. Nowa Persei 1901 i Nowa Aquilae 1918 były widoczne gołym okiem z jasnoscia porównywalną z najjaśniejszymi gwiazdami.
Nowe nie są supernowymi i nie prowadzą do zniszczenia układu podwójnego (w odróżnieniu od supernowej Ia, gdzie przekroczenie granicy Chandrasekhara prowadzi do całkowitego wybuchu białego karła). Jednak wielokrotna nowa recydywistyczna może stopniowo zwiększać masę białego karła, który kiedyś osiągnie granicę Chandrasekhara i eksploduje jako supernowa Ia. Nowe odkrywane są dzisiaj przez systemy monitorujące niebo w czasie rzeczywistym: ASAS-SN, Gaia Alerts, ATLAS – kilkanaście nowych rocznie w Drodze Mlecznej i dziesiątki w M31.