Kosmos 5 min czytania

Vulcan nie dowozi: górny stopień zawiódł przy piątym starcie

Piąty lot rakiety Vulcan zakończył się pierwszą w historii tego pojazdu całkowitą porażką — górny stopień Centaur V przestał działać zaledwie 10 minut po starcie, posyłając na dno czterdzieści satelitów telekomunikacyjnych dla konstelacji Amazon Leo. Dla United Launch Alliance to bardzo zły moment: rakieta miała właśnie udowodnić, że problemy techniczne z poprzednich misji zostały opanowane. Stało się odwrotnie.

Co dokładnie poszło nie tak 15 listopada 2026?

Start nastąpił 15 listopada 2026 roku o godzinie 18:40 czasu środkowoeuropejskiego z wyrzutni LC-41 na Florydzie. Przez pierwsze dziesięć minut lotu wszystko przebiegało, według dostępnych informacji, perfekcyjnie — nośna pierwszego stopnia zachowywała się wzorowo, sekwencja odrzutu osłony aerodynamicznej przebiegła bez zakłóceń.

Około 10 minut po starcie górny stopień Centaur V przestał funkcjonować. Skutek był bezpośredni: czterdzieści satelitów telekomunikacyjnych przeznaczonych dla konstelacji Amazon Leo (dawniej znana jako Projekt Kuiper) nie trafiło na docelową niską orbitę okołoziemską (LEO) i najprawdopodobniej uległo zniszczeniu.

Lot był wyjątkowy pod jeszcze jednym względem — użyto po raz pierwszy konfiguracji VC6L, czyli wariantu z sześcioma bocznymi rakietami na paliwo stałe i wydłużoną osłoną aerodynamiczną dla ładunku. Jednocześnie był to pierwszy lot ze skróconym wariantem Centaura V przystosowanym specjalnie do misji na LEO. Dwie premiery techniczne naraz — i obie naznaczone katastrofą misji.

Centaur V: legendarny, ale nie nieomylny

Górny stopień Centaur ma za sobą ponad 285 startów i uchodzi za jeden z najbardziej niezawodnych elementów w historii amerykańskich rakiet nośnych. Zaledwie 16 spośród tych lotów zakończyło się niepowodzeniem — skuteczność na poziomie przekraczającym 94 procent.

Właśnie dlatego awaria z 15 listopada jest szczególnie dotkliwa. Centaur w standardowej konfiguracji rzadko zawodzi; tu jednak mamy do czynienia ze skróconym wariantem przeznaczonym do LEO, debiutującym po raz pierwszy w locie. Modyfikacja sprawdzonej konstrukcji pod nowe wymagania orbitalne mogła wprowadzić nieprzewidziane zmienne.

ULA nie opublikowało jeszcze oficjalnej analizy przyczyn. Każde wyjaśnienie, które wykracza poza fakty potwierdzone ze źródeł, byłoby w tej chwili spekulacją.

Redakcja IWD Partner: Vulcan miał być odpowiedzią ULA na rosnącą konkurencję ze strony Falcona 9 — tańszą, nowoczesną rakietą zdolną do obsługi zarówno misji wojskowych, jak i komercyjnych. Tymczasem pięć startów przyniosło już dwie poważne anomalie i jedną całkowitą porażkę, co stawia pytanie, czy tempo wdrażania nowych konfiguracji technicznych nie przebiega zbyt szybko kosztem pewności operacyjnej. Ciekawi nas, jak długa tym razem będzie przerwa i czy US Space Force zdecyduje się na głębszy przegląd kwalifikacji rakiety.

Historia kłopotów: rakieta z serią anomalii

Vulcan nie zaczął swojej kariery bez komplikacji. Czwarty start, który odbył się 12 lutego 2026 roku, zakończył się formalnym sukcesem orbitalnym, lecz i tym razem odnotowano anomalię — doszło do fragmentacji jednej z dysz rakiet pobocznych na paliwo stałe. Problemy z dysz silników pomocniczych nie były zresztą nowością dla tego pojazdu.

Po tamtym incydencie US Space Force podjęło decyzję o wstrzymaniu korzystania z rakiet Vulcan do celów wojskowych. Przez kolejne miesiące operator rakiety — United Launch Alliance (ULA) — pracował nad rozwiązaniem problemów technicznych. Piąty start miał być dowodem, że wysiłki te przyniosły efekt.

Okazało się, że nowe wyzwanie czekało tam, gdzie nikt się go nie spodziewał — nie w rakietach pobocznych, lecz w debiutującym wariancie górnego stopnia.

Co dalej z programem Vulcan i konstelacją Amazon Leo?

Praktycznie pewne jest, że ULA wstrzyma starty Vulcana na co najmniej kilka miesięcy — taki scenariusz wynika bezpośrednio z procedur, jakie obowiązują po poważnych awariach w branży kosmicznej. Każde wznowienie będzie wymagało szczegółowego dochodzenia, identyfikacji przyczyny awarii Centaura V i prawdopodobnie modyfikacji sprzętowych lub procedur testowych.

Dla programu Amazon Leo strata czterdziestu satelitów to poważny cios logistyczny. Konstelacja ma konkurować z siecią Starlink firmy SpaceX, a każda utrata ładunku opóźnia budowę infrastruktury orbitalnej niezbędnej do świadczenia usług. Amazon dysponuje własnymi harmonogramami produkcji satelitów, lecz odtworzenie utraconych jednostek zajmuje czas i pochłania zasoby.

US Space Force, które już wcześniej zawiesiło misje wojskowe na Vulcanie po incydencie z lutego 2026 roku, stanie teraz przed pytaniem o przyszłość kontraktów z ULA. Rynek wynoszenia ładunków na LEO jest dziś bardziej konkurencyjny niż kiedykolwiek, a każda nieudana misja przesądza o decyzjach zakupowych na kolejne lata.

Powiązane pojęcia ze słownika astronomicznego

  • LEO (Low Earth Orbit) – niska orbita okołoziemska, na wysokości od około 160 do 2000 km nad powierzchnią Ziemi, najczęściej wykorzystywana przez satelity telekomunikacyjne i obserwacyjne.
  • Górny stopień rakiety – segment nośnika kosmicznego odpowiadający za finalne wprowadzenie ładunku na docelową orbitę po odrzuceniu niższych członów.
  • Konfiguracja VC6L – wariant rakiety Vulcan wyposażony w sześć bocznych rakiet wspomagających na paliwo stałe oraz wydłużoną osłonę aerodynamiczną, debiutujący podczas piątego lotu tej rakiety.
  • Osłona aerodynamiczna – owiewka chroniąca ładunek rakiety przed ciśnieniem i tarciem aerodynamicznym podczas lotu przez atmosferę; odrzucana po wyjściu poza gęste warstwy powietrza.
  • Konstelacja satelitarna – skoordynowana sieć wielu satelitów rozmieszczonych na orbitach w sposób zapewniający ciągłe pokrycie wybranego obszaru lub całej powierzchni Ziemi.

Opracowanie redakcji IWD Partner z wykorzystaniem narzędzi AI na podstawie materiału: Kosmonauta.net (17.11.2026).

Zdjęcie: Abdullah Ahmad / Unsplash