Co to jest zegar słoneczny?
Zegar słoneczny to przyrząd astronomiczny wskazujący czas na podstawie cienia rzucanego przez gnomon (pionowy lub ukośny pręt) na tarczę z podziałką godzinową. Zegary słoneczne są jednym z najstarszych przyrządów do pomiaru czasu – pierwsze pojawiły się w starożytnym Egipcie i Mezopotamii ok. 1500 r. p.n.e. i przez tysiące lat były podstawowym narzędziem określania pory dnia.
Zasada działania: Słońce poruszając się po sklepieniu niebieskim rzuca cień gnomontu na tarczę, a kąt cienia wskazuje porę dnia. W nowoczesnych zegarach słonecznych gnomon jest ustawiony równolegle do osi Ziemi (czyli wskazuje na biegun niebieski) – takie zegary wskazują czas słoneczny lokalny dokładnie przez cały rok. Czas słoneczny lokalny różni się od czasu strefowego: korekta o 4 minuty na każdy stopień różnicy długości geograficznej. Równanie czasu (Equation of Time) – różnica między czasem słonecznym średnim a rzeczywistym – waha się od -16 do +14 minut w ciągu roku z powodu eliptyczności orbity Ziemi i nachylenia ekliptyki. Typy zegarów słonecznych: horyzontalny, wertykalny (na ścianie), równikowy, analemmatyczny (z ruchomym gnomonem).
Zegary słoneczne mają znaczenie edukacyjne i historyczne – ilustrują pojęcia czasu słonecznego, równania czasu i ruchu Słońca. Współcześnie służą głównie jako ozdoby ogrodowe i pomniki historii astronomii, lecz precyzyjne zegary słoneczne ustawione na meridianach południowych były do XIX wieku standardem kalibracji zegarów mechanicznych. Analemma (figura 8 na globusach) wizualizuje odchylenie czasu słonecznego od strefowego w ciągu roku.