Co to jest układ planetarny?
Układ planetarny to gravitacyjnie związany zbiór planet, planet karłowatych, asteroid i komet krążących wokół jednej lub więcej gwiazd. Nasz Układ Słoneczny jest jednym z miliardów układów planetarnych w Drodze Mlecznej – szacuje się, że większość gwiazd w galaktyce posiada co najmniej jedną towarzyszącą planetę.
Egzoplanety odkrywane są metodami: tranzytów (Kepler, TESS – głębokość tranzytu daje stosunek promieni), prędkości radialnych (przesunięcie Dopplera linii widmowych daje masę minimalnę), bezpośrednich obrazów (kontrast gwiazda-planeta, trudne dla małych planet) i mikrosoczewkowania (przejście obiektu przez linię widzenia odległej gwiazdy). Misja Kepler (2009-2018) potwierdziła ponad 2600 egzoplanet i wykazała, że układy planetarne są zjawiskiem powszechnym. Typy planet w innych układach: skaliste (8 R_Z) – klasa mininetpunów jest najczęstszą, a brak jej w naszym Układzie Słonecznym jest zagadką. NASA Exoplanet Archive zawiera dane ponad 5700 potwierdzonych egzoplanet (stan 2025).
Formowanie układów planetarnych zachodzi przez akrecję w dyskach protoplanetarnych – pył, planetezymale, oligarchowie planetarni, a ostatecznie planety. Migracja planet tłumaczy obecność Gorących Jowiszów przy gwiazdach i różnorodność architektur układów. ALMA ukazało pierścienie w dyskach protoplanetarnych już u gwiazd o wieku poniżej 1 mln lat (HL Tau), wskazując na szybkie powstawanie planet. TRAPPIST-1 z 7 planetami i 3 w strefie zamieszkałej to przykład kompaktowego układu planetarnego przy gwieździe M-klasy.