Co to są neutrina kosmiczne?
Neutrina kosmiczne to elementarne cząstki subatomowe należące do grupy leptonów, pozbawione ładunku elektrycznego i posiadające znikomo małą masę (poniżej 0,12 eV łącznie dla trzech smaków). Istnieją w trzech smakach (typach): elektronowe, mionowe i taonowe – mogą przechodzić z jednego smaku w drugi (oscylacje neutrin). Neutrina oddziałują tylko przez siłę słabą i grawitację, więc przenikają przez praktycznie całą materię – miliard neutrin słonecznych przechodzi przez każdy cm2 ciała człowieka każdej sekundy, nie pozostawiając śladu.
Źródła neutrin kosmicznych: Słońce (neutrina termojądrowe, głównie z reakcji pp i CNO – detektor SNO potwierdzil oscylacje i rozwiązal 'problem neutrin słonecznych’), supernowe (SN 1987A w LMC dostarczyła 19 neutrin wykrytych przez Kamiokande, IMB i Baksan – pierwsze wykrycie neutrin z zewnątrzgalaktycznej supernowej), jądra aktywnych galaktyk AGN (blazar TXS 0506+056 – pierwsze wieloposłańcowe wykrycie neutrina o wysokiej energii przez IceCube w 2017 roku), rozbłyski gamma GRB, a takze kosmiczne promienie kosmiczne oddzialujace z promieniowaniem CMB (neutrina GZK). Detektor IceCube na Biegunie Poludniowym (gigantyczna siec fotodetektorow 1 km3 lodu) rejestruje kilka przypadkow neutrin astrofizycznych rocznie.
Neutrina sa kluczem do obserwacji wnetrz gwiazd i wybuchow supernowych niedostepnych dla swiatla – slonce jest przezroczyste dla neutrin, ale nieprzezroczyste dla swiatla przez 100 000 lat. Siec teleskopow wieloposelancowych (IceCube, SuperKamiokande, Antares/KM3NeT, Auger) monitoruje niebo rownoczesnie w neutrinach, falach grawitacyjnych i promieniowaniu elektromagnetycznym. KM3NeT w Morzu Srodzimnym i Baikal-GVD w Bajkale poszerzaja mozliwosci detekcji neutrin kosmicznych.