Co to jest magnetosfera?
Magnetosfera to obszar przestrzeni kosmicznej otaczający ciało niebieskie, w którym jego wewnętrzne pole magnetyczne dominuje nad polem magnetycznym niesionym przez wiatr słoneczny. Granica magnetosfery od strony Słońca nosi nazwę magnetopauzy i leży w przypadku Ziemi w odległości ok. 10 promieni Ziemi (ok. 64 000 km). Od strony nocnej magnetosfera rozciąga się w długi ogon (magnetotail) sięgający nawet miliona km.
Ziemska magnetosfera kształtowana jest przez dipol magnetyczny o natężeniu pola przy powierzchni ok. 0,3-0,6 G. Wiatr słoneczny (plazma o prędkości 400-800 km/s) uderza w magnetosferę, tworząc falę uderzeniową (bow shock) ok. 15 promieni Ziemi od centrum Ziemi. Wewnątrz magnetosfery leżą pasy Van Allena – strefy uwięzionej promieniowania (protony i elektrony) na wysokościach ok. 1000-6000 km i 13 000-40 000 km. Magnetosfera chroni życie przed strumieniem cząstek naładowanych i promieniowaniem kosmicznym, a jej oddziaływanie z cząstkami wiatru słonecznego tworzy zorze polarne. Planety ze słabymi lub bez pól magnetycznych (Mars, Wenus) stopniowo tracą atmosferę pod wpływem wiatru słonecznego.
Inne planety mają własne magnetosfery: Jowisz – najsilniejsza planetarna magnetosfera w Układzie Słonecznym (pole 14-krotnie silniejsze niż Ziemi), Saturna – druga co do mocy, Uran i Neptun – przechylone magnetosfery (oś magnetyczna pod kątem ok. 60° do osi obrotu). Komety mają mikromagnetosfery. Badanie magnetosfer planet jest kluczowe dla oceny habitowalności – silna magnetosfera jest jednym z warunków sprzyjających zachowaniu atmosfery i ochrony życia przed promieniowaniem.