LOFAR

Czym jest LOFAR?

LOFAR (Low-Frequency Array) to wielokierunkowy radioteleskop apertury syntetycznej działający od 2012 roku, zbudowany i zarządzany przez ASTRON (Niderlandy). Składa się z ok. 100 000 prostych anten dipolowych rozlokowanych w ponad 50 stacjach w 24 krajach europejskich (z centrum w Exloo, Holandia) połączonych siatką szybkich łączy sieciowych. Operuje w zakresie częstotliwości 10-250 MHz – najniższych częstotliwościach dostępnych z powierzchni Ziemi.

LOFAR nie ma ruchomych części – kierunek obserwacji zmienia się elektronicznie przez zsynchronizowane opóźnienia sygnałów z poszczególnych anten (beamforming). Rozdzielczość kątowa LOFAR przy długich podstawach międzynarodowych (do 2000 km) osiąga ok. 0,4 sekundy łuku przy 150 MHz – porównywalna z Hubble Space Telescope w optyce. Główne projekty naukowe: LoTSS (LOFAR Two-Metre Sky Survey) – najgłębszy przegląd radiowy nieba północnego, odkrywający miliony galaktyk; badanie przyspieszania cząstek w gromadach galaktyk (radiohalo i reliki); poszukiwanie Epoki Rejonizacji przez linię 21 cm z z ~ 6-12; pulsary; promieniowanie Jowisza i innych planet; heliosfera.

LOFAR jest prekursorem i placówką testów dla SKA (Square Kilometre Array, w budowie w Australii i Afryce Południowej) – przyszłego największego teleskopu radiowego na świecie. Polska uczestniczy w projekcie LOFAR przez stację w Borkach koło Lublina (polska stacja LOFAR-PL) eksploatowaną przez Centrum Astronomiczne PAN w Toruniu. LoTSS odkrył dotąd ponad 4 miliony źródeł radiowych, z czego wiele nie miało wcześniej odpowiedników optycznych.