Co to jest koniunkcja w astronomii?
Koniunkcja to moment, w którym dwa ciała niebieskie osiągają tę samą rektascensję (lub ekliptyczną długość geograficzną), pozornie znajdując się blisko siebie na niebie. W astronomii planet koniunkcja oznacza ustawienie planety po tej samej stronie nieba co Słońce, co zazwyczaj uniemożliwia jej obserwację.
Dla planet dolnych (Merkury, Wenus) rozróżniamy koniunkcję dolną (planeta między Ziemią a Słońcem – może być widoczna jako tarcza w teleskopie i może powodować przejście na tle Słońca) i górną (planeta za Słońcem – niewidoczna). Dla planet górnych (Mars, Jowisz i dalsze) koniunkcja oznacza przejście za Słońcem. Po koniunkcji planeta staje się powoli widoczna przed wschodem (wieczorna) lub po zachodzie (poranna) Słońca. Koniunkcja planet między sobą (np. Jowisz-Saturn) to spektakularne zjawisko widoczne gołym okiem – tzw. Wielka Koniunkcja. Wielka Koniunkcja Jowisza i Saturna w grudniu 2020 roku była pierwszą tak bliską od 1623 roku – odległość kątowa wyniosła zaledwie 6 minut łuku.
Koniunkcja Księżyca z planetami lub jasnymi gwiazdami (zakrycie) jest popularnym zjawiskiem obserwacyjnym. Zakrycia gwiazd przez Księżyc lub asteroidy są precyzyjnie mierzone – czas zakrycia pozwala wyznaczać rozmiary ciał i profil ich brzegu z wysoką dokładnością. Szczególnym przypadkiem koniunkcji jest tranzyt Wenus lub Merkurego na tle Słońca – rzadkie zjawisko, które przez wieki służyło do wyznaczania odległości Słońca od Ziemi (jednostki astronomicznej).