Najnowszy numer „Uranii” to kompendium kosmicznych odkryć z maja 2026 roku
Numer 2/2026 miesięcznika „Urania – Postępy Astronomii” trafił do rąk czytelników 14 maja 2026 roku, przynosząc obszerną relację z historycznej misji Artemis II, fascynujące spojrzenie na fizykę neutrin oraz astronomiczną podróż do Brazylii. To jedno z najbogatszych wydań w ostatnich latach, łączące reportaż kosmiczny z popularnonaukową fizyką cząstek elementarnych i kroniką wydarzeń astronomicznych.
Misja Artemis II to powrót człowieka w okolice Księżyca po ponad pół wieku
Między 1 a 10 kwietnia 2026 roku czworo astronautów na pokładzie statku Orion „Integrity” pokonało łącznie ponad milion kilometrów w przestrzeni kosmicznej. Misja Artemis II stała się tym samym przełomowym momentem w historii eksploracji kosmosu — po raz pierwszy od dekad ludzie opuścili okolice Ziemi i dotarli w pobliże Księżyca.
Załoga misji okrążyła Srebrny Glob, bijąc rekord odległości człowieka od Ziemi ustanowiony w 1970 roku podczas misji Apollo 13, kiedy to astronauci znaleźli się około 400 171 kilometrów od naszej planety. Podróż zakończyła się bezpiecznym wodowaniem na Pacyfiku, co NASA uznała za pełny sukces operacyjny.
Od inauguracji programu do startu — historia pełna turbulencji
Redakcja „Uranii” szczegółowo opisuje historię programu Artemis, sięgając aż do jego oficjalnej inauguracji w 2019 roku. Przez kolejne lata program przechodził liczne zmiany planów, wynikające zarówno z problemów technicznych z rakietą SLS (Space Launch System), jak i z decyzji politycznych i budżetowych kolejnych administracji NASA.
W numerze opisano proces wyboru czteroosobowej załogi Artemis II oraz szczegóły samego lotu — od momentu oddzielenia się od Ziemi, przez manewr swingby wokół Księżyca, aż po precyzyjne wodowanie kapsułą Orion na wyznaczonym obszarze Oceanu Spokojnego. To narracja, która pozwala czytelnikowi poczuć się uczestnikiem całej operacji.
Porównanie kluczowych parametrów misji Apollo 13 i Artemis II
| Parametr | Apollo 13 (1970) | Artemis II (2026) |
|---|---|---|
| Maksymalna odległość od Ziemi | ~400 171 km | ponad 1 000 000 km łącznie trasy |
| Liczba astronautów | 3 | 4 |
| Statek kosmiczny | Apollo CSM | Orion „Integrity” |
| Lądowanie / wodowanie | Pacyfik | Pacyfik |
| Cel misji | Lądowanie na Księżycu (nieukończone) | Oblot Księżyca z załogą |
Sławosz Uznański-Wiśniewski to polska twarz programu kosmicznego ESA na ISS
Numer 2/2026 „Uranii” wraca do wspomnień Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego, polskiego astronauty Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), który przebywał na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) w ramach programu Ignis. Astronauta opowiedział redakcji miesięcznika o eksperymentach naukowych wykonywanych na orbicie, odsłaniając kulisy pracy w środowisku mikrograwitacji.
Uznański-Wiśniewski wskazał, które eksperymenty okazały się najtrudniejsze pod względem logistycznym i wymagały niestandardowego podejścia oraz improwizacji w warunkach stacji orbitalnej. Tego rodzaju relacja z pierwszej ręki, od osoby bezpośrednio zaangażowanej w misję, stanowi wyjątkowe źródło wiedzy o codzienności astronautów.
Neutrina to cząstki elementarne, które mogą wyjaśnić istnienie materialnego wszechświata
Jeden z kluczowych artykułów numeru podejmuje temat fizyki neutrin i ich roli w jednej z największych zagadek współczesnej nauki — asymetrii między materią a antymaterią. Według obowiązujących teorii, Wielki Wybuch powinien był wytworzyć równe ilości materii i antymaterii, które wzajemnie by się anihilowały, pozostawiając pusty wszechświat.
Tymczasem obserwujemy rzeczywistość pełną galaktyk, gwiazd i planet. Autorzy artykułu w „Uranii” sprawdzają, czy odpowiedzią na tę sprzeczność może być różnica w zachowaniu neutrin i antyneutrin — zjawisko określane jako łamanie symetrii CP. Według wstępnych danych z eksperymentów takich jak T2K w Japonii, neutrina i antyneutrina mogą oscylować z różnymi prawdopodobieństwami, co tworzyłoby właśnie taką asymetrię.
Historia astronomii w Brazylii to opowieść o nauce na tropikalnym kontynencie
Astronomia brazylijska to temat, który rzadko gości na łamach polskiej prasy popularnonaukowej, dlatego artykuł zamieszczony w numerze 2/2026 „Uranii” wypełnia istotną lukę. Brazylia posiada długą tradycję obserwacji astronomicznych, sięgającą okresu kolonialnego, a współcześnie jest aktywnym uczestnikiem międzynarodowych projektów badawczych.
Kraj ten uczestniczy m.in. w projekcie BINGO (Baryon Acoustic Oscillations from Integrated Neutral Gas Observations) — radioteleskopie budowanym w stanie Paraíba, który ma badać ciemną energię poprzez obserwację sygnału wodoru 21 cm. Artykuł w „Uranii” przybliża zarówno historyczne, jak i współczesne oblicze astronomii w tym południowoamerykańskim kraju.
Meteoryty i obserwacje młodych gwiazd to nauka tworzona przez pasjonatów i licealistów
Numer zawiera również relację grupy Skytinel, która monitoruje i dokumentuje najświeższe spadki meteorytów w różnych rejonach świata. Skytinel to sieć kamer all-sky oraz obserwatorów-amatorów, której działalność przynosi realne odkrycia naukowe i pomaga lokalizować świeże okazy meteoryckiego materiału.
Na szczególną uwagę zasługuje tekst uczennicy trzeciej klasy liceum w Olsztynie, która zaprezentowała własne obserwacje młodych obiektów gwiazdowych (YSO — Young Stellar Objects) w Drodze Mlecznej. Tego rodzaju praca — wykonana przez nastolatkę z naukową precyzją — pokazuje, że polska astronomia amatorska ma się dobrze i potrafi wyłaniać przyszłych naukowców.
Dr Cecylia Iwaniszewska to ikona polskiej astronomii, którą żegnamy z wielkim smutkiem
Numer 2/2026 „Uranii” przynosi też bolesną wiadomość — odejście dr Cecylii Iwaniszewskiej, wieloletniej postaci Polskiego Towarzystwa Astronomicznego (PTA), Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii (PTMA) oraz środowiska astronomicznego Torunia. Redakcja „Uranii” żegna ją jako ikonę i osobę, która przez dekady kształtowała oblicze polskiej popularyzacji astronomii.
Dr Iwaniszewska związana była z Centrum Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, gdzie przez lata prowadziła działalność naukową i dydaktyczną. Jej odejście jest stratą nie tylko dla bliskich, ale dla całej polskiej społeczności astronomicznej.
Stałe działy „Uranii” to niezbędnik każdego miłośnika nieba
Oprócz artykułów tematycznych, numer 2/2026 zawiera wszystkie stałe elementy miesięcznika: kronikę wydarzeń astronomicznych, przegląd najnowszych odkryć naukowych, opowiadanie konkursowe oraz galerię zdjęć nadesłanych przez czytelników. Nieodłącznym elementem jest też kalendarzyk astronomiczny na nadchodzące miesiące — praktyczne narzędzie dla obserwatorów.
Raport obserwacji Słońca uzupełnia obraz aktywności naszej gwiazdy w bieżącym okresie, który przypada na szczytową fazę cyklu słonecznego 25 — przewidywanego maksimum aktywności słonecznej przypadającego na lata 2025–2026 według danych NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration).
Powiązane pojęcia ze słownika astronomicznego
- Neutrina — neutralne elektrycznie cząstki elementarne o bardzo małej masie, niemal nieoddziałujące z materią; wytwarzane m.in. w reakcjach jądrowych gwiazd i podczas Wielkiego Wybuchu.
- Łamanie symetrii CP — zjawisko fizyczne polegające na różnicy w zachowaniu cząstek i antycząstek; potencjalne wyjaśnienie dominacji materii nad antymaterią we wszechświecie.
- Młode obiekty gwiazdowe (YSO) — protogwiazdy i gwiazdy we wczesnym stadium ewolucji, otoczone dyskami protoplanetarnymi; obserwowane głównie w podczerwieni i zakresie radiowym.
- Swingby (grawitacyjny asyst) — manewr kosmiczny polegający na wykorzystaniu grawitacji ciała niebieskiego do zmiany prędkości lub kierunku lotu statku kosmicznego bez zużycia paliwa.
- Cykl słoneczny — około 11-letni okres zmienności aktywności Słońca, mierzony m.in. liczbą plam słonecznych; cykl 25 trwa od 2019 roku, a jego maksimum przypada na lata 2025–2026.
