Czym jest gromada kulista?
Gromada kulista (globular cluster) to sferycznie symetryczny zbiór od 100 000 do kilku milionów gwiazd, powiązanych silną wzajemną grawitacją. Należy do najstarszych obiektów we Wszechświecie – wiek gromad kulistych wynosi 10-13 miliardów lat, co czyni je świadkami epoki tuż po Wielkim Wybuchu.
Gromady kuliste zamieszkują głównie halo galaktyczne. Droga Mleczna posiada ponad 150 znanych gromad kulistych; bogatsze galaktyki eliptyczne (np. M87) – powyżej 10 000. Gęstość gwiazd w centrum gromady jest olbrzymia – w porównaniu z okolicami Słońca może być 10 000 razy większa, co stwarza warunki do częstych bliskich spotkań gwiazdowych. Przykłady: Omega Centauri (największa gromada kulista Drogi Mlecznej, 5 mln gwiazd, odległość 17 000 ly), M13 (gromada Herkulesa, 300 000 gwiazd, 22 200 ly).
Gromady kuliste pełnią kluczową rolę jako „chronometry kosmiczne” – ich wiek wyznaczony z diagramu H-R daje dolną granicę wieku Wszechświata. Tajemnica ich formowania wciąż nie jest w pełni wyjaśniona: modele wskazują, że mogły być pierwotnymi galaktykami karłowatymi zebranymi przez większe galaktyki, lecz niektóre gromady wykazują wiele populacji gwiazd o różnym składzie chemicznym – co sugeruje bardziej złożone dzieje.