Co to jest egzoplaneta?
Egzoplaneta to planeta orbitująca wokół gwiazdy innej niż Słońce. Pierwszą egzoplanetę wokół gwiazdy typu słonecznego (51 Pegasi b) odkryto w 1995 r. metodą prędkości radialnych (Michel Mayor i Didier Queloz, Nagroda Nobla 2019). Do 2025 roku potwierdzono ponad 5700 egzoplanet w ponad 4000 układów planetarnych.
Stosuje się kilka metod detekcji: tranzytowa (pomiar spadku jasności gwiazdy gdy planeta ją zasłania – metoda Keplera, TESS – ponad 75% odkryć), prędkości radialnych (pomiar wychyleń Dopplerowskich gwiazdy wywołanych grawitacją planety), mikrosoczewkowanie grawitacyjne, bezpośrednie obrazowanie (tylko duże planety z dala od gwiazdy) i astrometryczna (pomiar ruchu własnego gwiazdy). Każda metoda preferuje inne typy planet – tranzytowa wykrywa łatwo duże planety blisko gwiazdy, mikrosoczewkowanie – planety w odległościach kilku AU.
Wśród odkrytych egzoplanet wyróżniamy: gorące Jowiszowce (gazowe olbrzymy blisko gwiazdy), super-Ziemie (planety o masie 1-10 mas Ziemi – najliczniejsza kategoria), mini-Neptunyi, gazowe olbrzymy i pulsar planets. Misja Kosmicznego Teleskopu Webba (JWST) po raz pierwszy wykryła w atmosferach egzoplanet CO₂, metan i parę wodną – otwierając drogę do poszukiwania biosygnatur na planetach w strefach zamieszkiwalnych.