Co to jest wielkość gwiazdowa?
Wielkość gwiazdowa (magnitudea, skrót mag lub symbol m) to bezwymiarowa skala logarytmiczna opisująca jasność obiektów astronomicznych, w której różnica 5 magnitud odpowiada dokładnie stosunkowi jasności 100:1 (według definicji Normana Podgsona z 1856 roku). Skala ma charakter odwrotny – im mniejsza liczba (lub bardziej ujemna), tym jaśniejszy obiekt.
Historycznie skalę magnitud stworzył Hipparch ok. 130 r. p.n.e., dzieląc gwiazdy na 6 klas: 1. wielkość (najjaśniejsze) do 6. wielkości (ledwo widoczne gołym okiem). Pogson sformalizował skalę w 1856 roku, zakładając że 5 klas = 100 razy jasności. Przykładowe wartości: Słońce -26,74 mag; pełny Księżyc -12,7 mag; Wenus do -4,9 mag; Syriusz -1,46 mag (najjaśniejsza gwiazda nocna); Polaris +1,97 mag; najslabsze obiekty HST ok. +31 mag. Wielkość obserwowana (pozorna) to m lub V (filtr V), wielkość bezwzględna to M. Fotometria wielobarwna (UBV, UBVRI) używa filtrów optycznych dla dokładnych pomiarów jasności w różnych pasmach.
Wielkość gwiazdowa jest pojęciem kluczowym w całej astronomii obserwacyjnej – określanie magnitud umożliwia porównywanie jasności dowolnych obiektów. Współczesne fotometry CCD pozwalają mierzyć magnitudo z dokładnością 0,001 mag lub lepszą. Skala magnitud jest dziś rozszerzona na wszystkie długości fal – mówimy o magnitudach radiowych, podczerwonych, UV i rentgenowskich, choć odpowiedniki magnitud w tych pasmach wymagają odpowiednich przeliczeń i definicji zera skali.