Co to jest układ współrzędnych horyzontalnych?
Układ współrzędnych horyzontalnych to astronomiczny system odniesienia oparty na lokalnym horyzoncie obserwatora i kierunku zenitu. Dwie współrzędne to azymut (A) – kąt mierzony od punktu N przez E (lub od S przez W w starszym systemie) w zakresie 0°-360° – oraz wysokość (h) – kąt od horyzontu do obiektu, od -90° (nadir) do +90° (zenit). Jest to układ lokalny, zmieniający się z pozycją obserwatora i z czasem.
Zaletą układu horyzontalnego jest bezpośrednia przydatność do obserwacji – wysokość od razu mówi, czy obiekt jest nad horyzontem i jak daleko od zenitu. Wadą jest zależność od miejsca (ten sam obiekt ma różne współrzędne dla obserwatora w Krakowie i w Warszawie) i od czasu (współrzędne zmieniają się z obrotem Ziemi). Powiązanie z innymi układami: przeliczenie z układu równikowego (RA, dec) na horyzontalny wymaga znajomości czasu gwiazdowego LST i szerokości geograficznej obserwatora. Tablice i programy planetarium (Stellarium, SkySafari) automatycznie przeliczają. Elewacja (elevation) = wysokość (altitude) to synonimy. Azymut w polskiej tradycji mierzony jest od N przez E w systemie żeglarskim i lotniczym; w dawnej astronomii od S przez W – warto zwracać uwagę na konwencję. Górowanie (culminacja) – moment, gdy obiekt osiąga maksymalną wysokość (przechodzi przez południk obserwatora) – ważny moment dla obserwacji.
Montaże azymutalny (alt-az) i Dobsona działają bezpośrednio w układzie horyzontalnym – ruchy osi azymutowej i wysokościowej odpowiadają bezpośrednio zmianom A i h. Teleskopy z montażem paralaktycznym konwertują ruch do układu równikowego, kompensując dobowy obrót Ziemi jedną osią.