Co to jest rozbłysk gamma?
Rozbłysk gamma (ang. Gamma-Ray Burst, GRB) to najjaśniejsze eksplozje elektromagnetyczne znane we Wszechświecie, polegające na nagłym, krótkim wybuchu intensywnego promieniowania gamma z odległych galaktyk. Przez kilka sekund GRB może być jaśniejszy od całej galaktyki zawierającej miliardy gwiazd.
Rozbłyski gamma dzieli się na krótkie (poniżej 2 sekund) i długie (powyżej 2 sekund). Długie GRBs to efekt kolapsara – śmierci masywnej gwiazdy (hipernowej), podczas której powstaje czarna dziura lub gwiazda neutronowa. Krótkie GRBs pochodzą z fuzji dwóch gwiazd neutronowych lub gwiazdy neutronowej z czarną dziurą, generując jednocześnie fale grawitacyjne (kilonowa). Promieniowanie GRB skupione jest w wąskich dżetach, co silnie wzmacnia obserwowany błysk. Rozbłyski gamma wykrywane są raz na dobę przez satelity Fermi i Swift.
Rozbłyski gamma są kluczowymi obiektami astrofizyki wysokich energii i kosmologii – dzięki ogromnej jasności można je obserwować z miliardów lat świetlnych, czyniąc z nich sondy wczesnego Wszechświata. Bardzo bliski GRB skierowany ku Ziemi mógłby zniszczyć warstwę ozonową, jednak żaden znany rozbłysk nie stanowi zagrożenia dla naszej planety. Obserwacja GRB przez Teleskop Fermiego i Swift dostarcza danych o fizyce ekstremalnych zjawisk kosmicznych.