Co to jest Pluton?
Pluton (Pluto, oznaczenie 134340 Pluto) to planeta karłowata w zewnętrznym Układzie Słonecznym, odkryta 18 lutego 1930 roku przez Clyde’a Tombaugha w Obserwatorium Lowell w Arizonie. Przez 76 lat uznawany za 9. planetę Układu Słonecznego, został zdegradowany do planety karłowatej uchwałą IAU z 24 sierpnia 2006 roku – decyzją spowodowaną odkryciem Eris (2003), obiektu porównywalnego lub większego od Plutona. Pluton krąży wokół Słońca po eliptycznej orbicie (ekscentryczność 0,249) w Pasie Kuipera, w rezonansie 3:2 z Neptunem (Plutino) – na każde 2 obiegi Neptuna Pluton wykonuje 3.
Parametry Plutona: srednica ok. 2377 km (nieco mniejsza niż Księżyc, 3474 km), masa ok. 0,00218 mas Ziemi, gęstość ok. 1,85 g/cm3 (mieszanina lodu i skał). Odległość od Słońca: peryhelium ok. 29,66 AU (bliżej niż Neptun, 1979-1999), aphelium ok. 49,3 AU. Rok trwa ok. 248 lat ziemskich. System księżyców: Charon (srednica ok. 1212 km, poltora raza mniejszy od Plutona, tworząc razem układ binarny z wspólnym środkiem mas poza Plutonem), Styx, Nix, Kerberos, Hydra. W lipcu 2015 roku sonda New Horizons (NASA, start 2006) przeleciała w odleglosci ok. 12 500 km od Plutona i ok. 28 800 km od Charona, wykonując pierwsza bliska obserwację. Odkrycia: Sputnik Planitia – ogromna równina lodu azotowego (N2) o srednic ok. 1000 km, geologicznie aktywna konwekcja lodowa; Tombaugh Regio (serce na powierzchni); gorskie regiony Norgay i Hillary z lodowymi gorami ze szczytem 3500 m; cienka atmosfera (N2, CH4, CO) rozciagająca sie do ok. 1600 km; mgły i warstwy atmosferyczne.
Pluton ma aktywną geologię mimo odległości od Słońca: prawdopodobny kriowulkanizm (Wright Mons, Piccard Mons – kriowulkany o srednica kilkuset km), brak kraterów na Sputnik Planitia wskazuje na geologicznie mlodą powierzchnię (poniżej 10 mln lat). JWST (2023) zbadal Plutona i Charona w podczerwieni, potwierdzając złożony skład powierzchniowy. Debata nad statusem planetarnym Plutona trwa: 14% astronomów w ankiecie 2009 wskazało, że uważają go za planetę. Nowy Jork i kilka stanów USA formalnie uznaje Plutona za planetę. Alan Stern (PI New Horizons) konsekwentnie odmawia stosowania określenia 'planeta karłowata’ dla Plutona.