Co to jest okular teleskopu?
Okular (eyepiece) to optyczny element teleskopu wkładany do focusera (wyciągu okularowego) po stronie oka obserwatora, który powiększa obraz wytworzone przez główną optykę (obiektyw refraktora lub zwierciadło reflektora). Powiększenie teleskopu oblicza się jako stosunek ogniskowej teleskopu do ogniskowej okularu: P = F_tel / F_okular. Okular o ogniskowej 10 mm przy teleskopie 1000 mm daje powiększenie 100x. Rzeczywiste pole widzenia (TFOV) to kątowe pole widzenia okularu (AFOV) podzielone przez powiększenie.
Główne typy okularów: Huygens (historyczny, dwie soczewki, niepolecany) i Ramsden (historyczny) – dziś rzadko stosowane; Kellner (3 soczewki, AFOV ok. 40-45 stopni, tania opcja dla jasnych okularów); Plössl (4 soczewki, AFOV ok. 50-55 stopni, dobry standard); Ortoskopowy (4 soczewki, AFOV ok. 44 stopni, szczegolnie dobry do planet ze względu na doskonałą ostrość); Naglers i LVW (6-8 soczewek, AFOV 82-100 stopni, tzw. okulary szerokokątne – bardzo szerokie pole widzenia); ES/Explore Scientific, Morpheus, Delos (nowoczesne okulary szerokie, AFOV 60-76 stopni); XWA (extreme wide angle, 100 stopni AFOV). Barlow (soczewka Barlowa) – wkładana przed okularem, 2-krotnie lub 3-krotnie zwiększa ogniskową teleskopu, podwajając powiększenie dowolnego okularu. Filtry nakręcane na okular: H-alfa, OIII, UHC – poprawiają kontrast mgławic emisyjnych.
Dobór okularu do obserwacji: niskie powiększenie (10-50x, duże pole) – przegląd nieba, gromady otwarte, mgławice emisyjne; średnie (50-150x) – galaktyki, gromady kuliste; wysokie (150-300x) – planety, rozdzielanie podwójnych. Graniczna użyteczna apertura: ok. 2x średnica obiektywu w mm (np. 200 mm teleskop – max rozsądne powiększenie 400x). Seeing (drgania atmosfery) zazwyczaj ogranicza powiększenie bardziej niż optyka. Okulary kosztują od kilkudziesięciu do kilku tysięcy złotych i często stanowią ważną inwestycję wartą tyle co sam teleskop.