Nadir

Co to jest nadir?

Nadir (z arabskiego nadir as-samt – naprzeciwko zenitu) to punkt sfery niebieskiej leżący dokładnie naprzeciwko zenitu – w kierunku pionowym ku dołowi od obserwatora, po przeciwnej stronie Ziemi. Zenit i nadir wyznaczają oś pionową nieba, prostopadłą do płaszczyzny horyzontu matematycznego. Każdy obserwator ma własny zenit i nadir wyznaczane przez linię pionu w danym miejscu na Ziemi.

Nadir jest niedostępny bezpośredniej obserwacji astronomicznej, bo zasłania go Ziemia. Pełni jednak ważną rolę geometryczną: kąt zenitowy (ZA, zenith angle) to kąt między kierunkiem do ciała niebieskiego a zenitym i wynosi ZA = 90 stopni minus wysokość nad horyzontem. Kąt nadirowy (nadir angle) to odpowiednik mierzony od nadiru, stosowany w teledetekcji i fotogrametrii satelitarnej. Pojęcie nadiru pojawia się też w radiometrii i przy opisie kierunkowości anten radioteleskopów.

W fotogrametrii i teledetekcji satelitarnej zdjęcia wykonywane w kierunku nadiru (pionowo w dół) mają minimalną deformację geometryczną i stanowią podstawę ortofotomap. Satelity obserwacji Ziemi (Sentinel-2, Landsat, WorldView) fotografują zazwyczaj blisko kierunku nadir. Odchylenie kamery od nadiru powoduje skróty perspektywiczne budynków i terenu, które wymagają korekcji przy przetwarzaniu danych. Potocznie nadir oznacza też najniższy punkt czegoś – na przykład nadir aktywnosci slonecznej to minimum cyklu 11-letniego.