Co to jest merydian w astronomii?
Merydian (południk miejscowy, meridian) to wielkie koło sfery niebieskiej, wyznaczone przez zenit obserwatora, nadir i oba bieguny nieba (północny i południowy). Jest płaszczyzną symetrii dla ruchu dobowego ciał niebieskich – obiekty wschodnie zbliżają się do południka, przechodząc przez niego w momencie kulminacji, po czym zmierzają ku zachodowi.
Merydian wyznacza ważne pojęcia obserwacyjne: kulminacja (transit, górne południkowanie) to moment przejścia ciała niebieskiego przez południk – obiekt jest wówczas najwyżej nad horyzontem, a jego obserwacja jest najdogodniejsza (minimalna grubość atmosfery, minimalna refrakcja); kąt godzinny (HA) mierzony jest od południka – HA=0 przy kulminacji, rośnie ku zachodowi; czas gwiazdowy (LMST) jest równy rektascensji obiektu kulminującego w danej chwili. Merydian podstawowy (0° długości geograficznej) przechodzi przez Obserwatorium w Greenwich – stąd Universal Time (UT) odnosi się do południa słonecznego w Greenwich. Południk niebieski różni się od południka geograficznego jedynie o znikome korekty astronomiczne.
Instrumenty meridianowe (koło południkowe, teodolit meridianowy) służyły przez wieki do precyzyjnego wyznaczania czasu słonecznego i gwiazdowego przez obserwację momentu kulminacji gwiazd katalogowych. Na tej zasadzie działały zegary słoneczne w obserwatoriach astronomicznych – kulminacja Słońca oznaczała południe słoneczne. Dziś czas wyznacza się atomowo (BIPM, UTC), ale pojęcia merydianowe pozostają fundamentem astronomii sferycznej i nawigacji.