Czym jest luneta – teleskop soczewkowy?
Luneta (refraktor, teleskop refrakcyjny) to typ teleskopu, w którym światło skupiane jest przez szklany obiektyw (jedna lub kilka soczewek) umieszczony z przodu tuby. Jest to historycznie najstarszy typ teleskopu – pierwsze refraktory wynalazł Hans Lipperhey w 1608 roku, a Galileusz zastosował go do obserwacji astronomicznych w 1609 roku. Współczesne lunety amatorskie to zazwyczaj achromaty (doublet) lub apochromaty (triplet lub ED doublet).
Główną wadą prostego refraktora jest aberracja chromatyczna – różne kolory skupiają się w różnych punktach, tworząc kolorowe frange wokół planety. Achromat (dwie soczewki z różnych szkieł) minimalizuje ten efekt. Apochromat (APO) – używający szkieł o niskiej dyspersji (ED, fluoryt, szkło FPL-53) – praktycznie eliminuje chromatykę i daje ostre, kontrastowe obrazy. Lunety są popularne do obserwacji planet i Księżyca ze względu na ostrą optykę, brak wtórnego zwierciadła blokującego aperturę i łatwość konserwacji (bez kolimacji). Typowe średnice amatorskich lunet to 60-150 mm; duże refraktory obserwacyjne (Yerkes 102 cm, Lick 91 cm) są historycznie najważniejszymi teleskopami refrakcyjnymi nauki.
Luneta Yerkes (Williams Bay, Wisconsin) z 102-cm obiektywem z 1897 roku jest nadal największym na świecie działającym refraktorem naukowym – jej budowa ujawniła limity refraktorów (ogromna masa szkła, uginanie się od ciężaru przy dużych aperturach), co spowodowało przejście astronomii profesjonalnej na reflektory. Współczesne amatorskie apochromaty 80-130 mm są najlepszym wyborem do obserwacji planet i podwójnych gwiazd przy małej wadze i dobrej przenośności.