Łabędź

Co to jest gwiazdozbiór Łabędź?

Łabędź (łacińska nazwa Cygnus, skrót Cyg) to duży gwiazdozbiór nieba północnego, jeden z 48 gwiazdozbiorów Ptolemeusza, leżący wzdłuż najjaśniejszego fragmentu letniej Drogi Mlecznej. Jest łatwy do rozpoznania dzięki charakterystycznemu asteryzm Krzyż Północny, którego ramiona tworzą pięć najjaśniejszych gwiazd konstelacji. Łabędź kulminuje w sierpniu i wrześniu, dominując nad letnim i jesiennym niebem Polski.

Najjaśniejszą gwiazdą Łabędzia jest Deneb (alfa Cygni, mag +1,25) – niebieski nadolbrzym klasy A2Ia o jasności absolutnej ok. -8,4 mag, jeden z najjaśniejszych znanych nadolbrzymów w Galaktyce. Szacowana odległość Deneba wynosi ok. 1400-2600 al – jego duża niepewność wynika z trudności paralaksy dla tak odległej gwiazdy. Albireo (beta Cygni) to jeden z najpiękniejszych teleskopowych układów podwójnych: kontrastująca para złoto-niebieska, widoczna już przez małe teleskopy. W Łabędziu leży też Cygnus X-1 – pierwszy kandydat na czarną dziurę (układ podwójny z gwiazdą masywną, silne źródło rentgenowskie odkryte w 1964 roku), gwiazda 61 Cygni (pierwsza, której wyznaczono paralaksę w 1838 roku przez Bessela) i mgławice: Ameryki Północnej (NGC 7000), Pelikan (IC 5070) i Sieć (NGC 6960/6992, pozostałość po supernowej).

Łabędź jest jednym z najbogatszych gwiazdozbiorów dla obserwatorów – zawiera dziesiątki mgławic emisyjnych, gromad i obiektów głębokiego nieba dostępnych przez lornetkę. Region Cygnus OB2 to jedno z największych zrzeszeń masywnych gwiazd w Galaktyce. Chmura Gwiazd w Łabędziu i Wielka Szczelina (ciemny obłok pyłu dzielący Drogę Mleczną) są spektakularnym widowiskiem dla obserwatorów z ciemnego nieba.