Co to jest kulminacja ciała niebieskiego?
Kulminacja (transitum meridianum) to moment przejścia ciała niebieskiego przez południk miejsca obserwacji, gdy osiąga ono najwyższy (górna kulminacja) lub najniższy (dolna kulminacja) punkt nad horyzontem. W momencie górnej kulminacji ciało jest na południe lub północ od zenitu – jego wysokość nad horyzontem jest maksymalna i widoczność optymalna ze względu na minimalne pochłanianie przez atmosferę.
Wysokość kulminacyjna obiektu nad horyzontem zależy od jego deklinacji i szerokości geograficznej obserwatora. Dla obserwatora na szerokości 50°N: obiekt o deklinacji 0° kulminuje na wysokości 40° nad S, Słońce w zenicie jest niemożliwe (Słońce kulminuje najwyżej w przesilenie letnie ~63,5° nad S), Gwiazda Polarna kulminuje na 50° nad N. Dolna kulminacja dotyczy gwiazd okołobiegunowych – np. w Polsce nigdy nie zachodzą gwiazdy o deklinacji powyżej 40°N. Czas kulminacji gwiazdy odpowiada momentowi, gdy gwiazdowy czas miejscowy (sidereal time, GAST) równa się rektascensji gwiazdy.
Kulminacja jest ważna dla obserwacji precyzyjnych: przy kulminacji atmosfera powietrzna ma minimalną grubość optyczną, a refrakcja atmosferyczna jest najmniejsza (dla obiektów wysoko nad horyzontem). Zegary słoneczne pokazują południe lokalne w momencie górnej kulminacji Słońca – na tej zasadzie przez wieki wyznaczano południk i czas miejscowy. Meridian flip to konieczny obrót montażu paralaktycznego w momencie kulminacji, gdy obserwowany obiekt przechodzi z jednej strony południka na drugą.