Czym są kataklizmiczne gwiazdy zmienne?
Kataklizmiczne gwiazdy zmienne (ang. cataclysmic variables, CV) to ciasne układy podwójne składające się z karła białego i gwiazdy towarzyszącej (zwykle czerwonego karła lub gwiazdy Głównej Sekwencji), w których materia jest transferowana od towarzysza na karła białego. Wynikiem akrecji są gwałtowne, dramatyczne wybuchy jasności widoczne jako nowe, nowe karłowate lub inne zjawiska wybuchowe.
Główne typy CV to: nowe klasyczne (klasyczna nova – jednorazowy termonuklearny wybuch na powierzchni karła białego, wzrost jasności o 6-15 mag, powrót do minimum po miesiącach-latach), nowe nawracające (nova recurrens – wybuchy co kilkadziesiąt lat, np. RS Ophiuchi), nowe karłowate (dwarf nova – regularne wybuchy dysku akrecyjnego co tygodnie-miesiące, np. SS Cygni, wzrost o 2-5 mag), polary (AM Herculis – silne pole magnetyczne karła białego kanalizuje akrecję bezpośrednio na bieguny) i supernowe Ia (gdy masa karła białego przekroczy granicę Chandrasekhara 1,44 M☉). Okres orbitalny CV wynosi zwykle 1-10 godzin.
Kataklizmiczne gwiazdy zmienne są ważnym obiektem badań dla astrofizyki – umożliwiają testowanie teorii dysku akrecyjnego, transferu masy i reakcji termojądrowych. Supernowe Ia wywodzące się z CV służą jako standardowe świece kosmologiczne. Wiele CV odkrywają amatorzy astronomii – obserwacja jasności przez fotometrię różnicową jest dostępna nawet dla małych teleskopów.