Na czym polega interferometria wielkobazowa (VLBI)?
Interferometria wielkobazowa (VLBI, Very Long Baseline Interferometry) to technika radioastronomiczna, w ktorej sygnaly z radioteleskopow oddalonych o setki lub tysiace kilometrow sa rejestrowane niezaleznie na atomowych wzorcach czasu, a nastepnie korelowane cyfrowo w centrum obliczeniowym. Dzieki temu VLBI osiaga rozdzielczosci katowe nieosiagalne dla zadnego innego narzedzia obserwacyjnego.
W odroznieniu od klasycznej interferometrii (kable lub swiatlowody), VLBI nie wymaga fizycznego polaczenia anten w czasie obserwacji. Kazda antena rejestruje sygnal wraz z ultra-precyzyjnym znacznikiem czasu z atomowego wzorca (masera wodorowego). Baza VLBI moze siegac calej srednicy Ziemi (12 742 km), a nawet wiecej – projekt RadioAstron uzywal anteny na orbicie 350 000 km. Glowne sieci VLBI to: European VLBI Network (EVN), Very Long Baseline Array (VLBA) w USA i Event Horizon Telescope (EHT).
VLBI poza radioastronomia jest fundamentem globalnej geodezji – precyzyjnie mierzy wzajemne polozenie kontynentow z dokladnoscia 1-2 mm, sluzy do utrzymania miedzynarodowego ukladu wspolrzednych ziemskich (ITRF) i pomiaru parametrow rotacji Ziemi. W 2019 roku siec EHT obserwujac w falach 1,3 mm uchwycila pierwsze zdjecie cienia czarnej dziury w galaktyce M87.