Co to jest gwiazda zmienna?
Gwiazda zmienna to gwiazda zmieniająca swoją obserwowalną jasność w czasie – od niezauważalnych wahań o setne części magnitudo po dramatyczne wzrosty jasności o kilkanaście magnitudo. Zmienność może wynikać z fizycznych procesów we wnętrzu gwiazdy (zmienność wewnętrzna) lub z geometrii układu podwójnego (zmienność zewnętrzna).
Główne typy zmiennych wewnętrznych: cefeid (pulsujące olbrzymy – jasność związana z okresem, klucz do odległości kosmicznych), gwiazdy RR Lyrae (pulsujące starsze gwiazdy w gromadach kulistych), gwiazdy Mira (wolno pulsujące czerwone olbrzymy, przykładem Mira Ceti o okresie 332 dni). Zmienność wybuchowa: nowe (nova – wzrost jasności o 8-15 mag wskutek eksplozji na białym karle), supernowe (całkowita destrukcja gwiazdy, wzrost o 20 mag). Zmienne zasłaniające (eclipsing) – jak Algol (β Persei), którego jasność opada co 2,87 doby o 1,3 mag gdy towarzyszka zasłania główną gwiazdę.
Cefeid odległych galaktyk używał Edwin Hubble do wyznaczenia odległości do galaktyk i odkrycia rozszerzania Wszechświata. Kosmiczny Teleskop Webba obserwuje cefeid w galaktykach odległych o setki milionów lat świetlnych, by rozstrzygnąć „Kryzys Hubble’a” – różnicę między dwiema metodami wyznaczania stałej Hubble’a (H0).