Co to jest gwiazda podwójna?
Gwiazda podwójna (układ podwójny) to układ dwóch gwiazd krążących wokół wspólnego środka masy powiązanych grawitacją. Szacuje się, że ok. 50% gwiazd podobnych do Słońca i ponad 70% masywnych gwiazd O i B należy do układów podwójnych lub wielokrotnych. Gwiazdy podwójne są kluczowym narzędziem do wyznaczania mas gwiazd.
Wyróżnia się kilka typów: wizualne podwójne (dwie gwiazdy rozdzielone w teleskopie), spektroskopowe podwójne (nierozdzielone, lecz widoczne w wahaniach linii spektralnych), zasłaniające się podwójne (eclipsing binaries – jedna gwiazda przechodzi przed drugą, powodując zmienność jasności – jak Algol w Perseuszu) oraz astrometryczne podwójne (niewidzialna towarzyszka zdradza się przez zaburzenia ruchu widocznej gwiazdy).
Układy podwójne z białym karłem jako składnikiem mogą prowadzić do wyjątkowych zjawisk: jeśli biały karzeł akretuje materiał od towarzyszki, może dojść do wybuchu nowej (nova) lub – po przekroczeniu granicy Chandrasekhara 1,44 masy Słońca – do supernowej Ia. Supernowe Ia, jako standardowe świece kosmiczne, posłużyły do odkrycia przyspieszonej ekspansji Wszechświata i ciemnej energii w 1998 r.