Co to jest firmament i jak zmienił się jego sens?
Firmament to widoczna kopuła nieba – pozornie kulista sklepiona powierzchnia, na której obserwator postrzega gwiazdy, planety i inne ciała niebieskie. Dziś jest to pojęcie czysto obserwacyjne i poetyckie; historycznie przez tysiąclecia oznaczało dosłownie twardą, krystaliczną sferę obrotu gwiazd.
W starożytnych kosmologiach (Ptolemeusz, Arystoteles) firmament był ósmą sferą niebieską: stałą, obracającą się sferą, do której przymocowane były gwiazdy stałe. Poniżej niej krążyły sfery planet (Księżyc, Merkury, Wenus, Słońce, Mars, Jowisz, Saturn). Biblijne „sklepienie niebieskie” (hebr. raqia) jest bezpośrednim źródłem łacińskiego terminu firmamentum (od firmare – umocnić, utwierdzić).
Rewolucja kopernikańska i późniejsza astrofizyka wykazały, że gwiazdy są oddalone o lata świetlne i nie leżą na żadnej wspólnej sferze. Mimo to astronomowie nadal używają pojęcia sfery niebieskiej jako matematycznego modelu do opisu kierunków i współrzędnych na niebie (rektascensja, deklinacja).