Czym jest dysk protoplanetarny i jak powstają w nim planety?
Dysk protoplanetarny (dysk protoplanetarny, protoplanetary disk) to wirujący obłok gazu i pyłu otaczający młodą gwiazdę lub protogwiazdę, pozostały po kolapsie obłoku molekularnego. Jest kolebką formowania się planet: ziarna pyłu zderzają się i sklejają, tworząc coraz większe planetozymal, a następnie planety.
Pierwsze bezpośrednie zdjęcia dysków protoplanetarnych uzyskano w 1992 roku za pomocą Kosmicznego Teleskopu Hubble’a w Mgławicy Oriona (proplyd – protoplanetary disk). Radioteleskop ALMA wykrywa w dyskach pierścienie i luki tworzone przez formujące się planety – najsłynniejszym przykładem jest dysk HL Tauri z wyraźnymi pierścieniami widocznymi już 1 milion lat po uformowaniu gwiazdy. Teleskop Webba (JWST) po raz pierwszy sfotografował dyski protoplanetarne w podczerwieni z rozdzielczością niedostępną wcześniej, ujawniając wodę i inne związki organiczne kluczowe dla formowania planet zdolnych do podtrzymania życia.