Co to jest układ podwójny kontaktowy?
Układ podwójny kontaktowy to rodzaj ciasnego układu podwójnego, w którym obydwie gwiazdy wypełniają swoje płaty Roche’a i współdzielą wspólną otoczkę gazową – są w fizycznym kontakcie przez mostek gazowy łączący ich atmosfery. Prototypem i najliczniejszą klasą jest typ W Ursae Majoris (W UMa), złożony z gwiazd ciągu głównego z bardzo krótkim okresem orbitalnym (0,2-1 dzień).
Charakterystyczna cecha układów kontaktowych: obydwie składowe mają zbliżone temperatury powierzchni mimo różnych mas i typów widmowych – wspólna otoczka wyrównuje temperaturę przez konwekcyjny transfer energii. Krzywa blasku jest ciągła i łagodna bez płaskich minimów, bo gwiazdy zawsze częściowo przysłaniają się nawzajem. Układy W UMa ewoluują przez utratę momentu pędu (wiatr gwiazdowy + pole magnetyczne) do coraz ciaśniejszych orbit; stadium kontaktowe jest przejściowe i prowadzi do fuzji składowych (stellar merger). Gwiazda V1309 Sco (nova 2008) była układem kontaktowym, który połączył się na oczach obserwatorów – krzywa blasku przed wybuchem wykazywała systematyczne skracanie okresu orbitalnego. Łączenie się gwiazd w układach kontaktowych tworzy klasę czerwonych nowych (luminous red novae).
Statystyki W UMa: co ok. 500 gwiazd ciągu głównego w pobliżu Słońca jest układem W UMa. Przeglądy OGLE i misja Kepler dostarczyły tysięcy krzywych blasku układów kontaktowych, potwierdzając teorię ewolucji. Układy kontaktowe przy gwiazdach masywnych (O i B) prowadzą do powstawania gwiazd Wolfa-Rayeta i gamma-ray bursts długich.