Co to jest układ geocentryczny?
Układ geocentryczny (model geocentryczny, model ptolemejski) to historyczny model Kosmosu, w którym Ziemia stoi nieruchomo w centrum Wszechświata, a wokół niej krążą Księżyc, Słońce, planety i sfera gwiazd stałych. Dominował w zachodniej i arabskiej nauce przez blisko 1400 lat – od Ptolemeusza (~150 n.e.) do Kopernika (1543) i Galileusza (1610).
Ptolemeusz w swoim 'Almageście’ rozbudował wcześniejsze greckie idee geocentryzmu (Arystoteles, Hipparchus) w precyzyjny matematyczny system epicykli i deferensów, który pozwalał przewidywać pozycje planet z dużą dokładnością. Epicykl to mały okrąg, po którym porusza się planeta, podczas gdy środek epicyklu krąży po deferensie (głównym kole) wokół Ziemi lub równika. Dodatkowe modyfikacje (ekwant – punkty poza centrum) poprawiały dokładność, lecz czyniły model coraz bardziej skomplikowanym. Model geocentryczny odpowiadał codziennemu doświadczeniu (Ziemia nie jest odczuwalnie w ruchu), było zgodny z filozofią Arystotelesa i sankcjonowany przez Kościół. Brak widocznej paralaksy rocznej gwiazd był argumentem za geocentryzmem – wyjaśniało to, że gwiazdy są bardzo odległe i paralaksa jest za mała by ją zmierzyć (co jest prawdą; pierwsza zmierzona paralaksa gwiazdowa – 61 Cygni, Bessel 1838).
Paradoksalnie model geocentryczny dawał lepsze krótkoterminowe przewidywania dla kalendarza i żeglugi niż wczesny model kopernikański z okręgami (nie elipsami). Dopiero precyzyjne obserwacje Tychona Brahego i ich analiza przez Keplera ostatecznie zdetronizowały geocentryzm. W astronomii słonecznej 'geocentryczny’ ma dziś techniczne zastosowanie: geocentryczne współrzędne to współrzędne liczone od centrum Ziemi (np. pozycja Księżyca w geocentrycznym układzie równikowym).