Co to jest tranzyt astronomiczny?
Tranzyt astronomiczny to przejście mniejszego ciała niebieskiego przez tarczę większego ciała obserwowane z określonego punktu – na przykład Merkurego lub Wenus przez tarczę Słońca, egzoplanety przez tarczę gwiazdy macierzystej lub księżyca przez tarczę planety. Tranzyt jest możliwy tylko wtedy, gdy trzy ciała ustawią się na jednej linii.
Tranzyt Wenus przez tarczę Słońca jest jednym z najrzadszych i historycznie najważniejszych zjawisk astronomicznych – zdarzał się parami co 105 i 121 lat (pary: 1761-1769, 1874-1882, 2004-2012; następna para dopiero w 2117 i 2125). Obserwacje tranzytu Wenus w 1769 roku (wyprawa Cooka) pozwoliły po raz pierwszy wyliczyć skalę Układu Słonecznego i odległość Ziemi od Słońca z dokładnością 1%. Tranzyty egzoplanet przez gwiazdy macierzyste to podstawowa metoda wykrywania egzoplanet stosowana przez misje Kepler i TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite) – TESS zbadał ponad 300 000 gwiazd, znajdując tysiące kandydatów na egzoplanety. Głębokość tranzytu (delta F/F = (R_p/R_s)^2) daje stosunek promienia planety do promienia gwiazdy.
Tranzyty mają wiele zastosowań poza wykrywaniem egzoplanet: spektroskopia tranzytowa (obserwacja widma gwiazdy z planetą na tle pozwala wykryć absorpcję atmosfery planety – JWST obserwuje w ten sposób atmosfery skalistych planet TRAPPIST-1); czas przejścia tranzytu (TTV – transit timing variations) pozwala wykrywać grawitacyjny wpływ innych planet w układzie. Tranzyty Merkurego przez tarczę Słońca zdarzają się ok. 13-14 razy na wiek – ostatni był 11 listopada 2019, następny w 2032 roku.