Co to jest sfera armilarna?
Sfera armilarna (łac. sphaera armillaris) to historyczny przyrząd astronomiczny w postaci modelu sfery niebieskiej złożonego z metalowych pierścieni (łac. armilla – bransoleta, pierścień) reprezentujących główne koła sferyczne: równik niebieski, ekliptykę, południk, horyzont i kolury. Służyła do wyznaczania współrzędnych gwiazd i planet.
Pierwsze sfery armilarne konstruowano w starożytnej Grecji – Eratostenes (ok. 250 p.n.e.) i Hipparch (ok. 150 p.n.e.) używali ich do pomiarów astronomicznych. Najbardziej rozbudowane egzemplarze, zwane sferami ptolemejskimi, liczyły kilkanaście pierścieni i pozwalały na wyznaczanie położeń w układzie ekliptycznym. Tycho Brahe posiadał sfery armilarne o średnicy kilku metrów w obserwatorium Uraniborg, osiągając dokładność pomiarów poniżej 1 minuty łuku – najwyższą w erze przed teleskopowej. Sfera armilarna z Biblioteki Laurenziana we Florencji stała się symbolem nauki Renesansu i towarzyszy logo wielu uczelni.
Dziś sfery armilarne mają przede wszystkim wartość historyczną i edukacyjną – sprzedawane są jako dekoracyjne przedmioty dla miłośników astronomii i nauki. W nauczaniu astronomii modele sfer armilarnych doskonale ilustrują pojęcia takie jak ekliptyka, równik niebieski, kolury czy zwrotniki, które są trudne do zwizualizowania na płaskich mapach. Repliki historycznych sfer armilarnych eksponowane są w najważniejszych muzeach nauki świata.