Co to jest refrakcja atmosferyczna?
Refrakcja atmosferyczna to zakrzywienie drogi promieni świetlnych podczas przechodzenia przez ziemską atmosferę, powodujące pozorne podnoszenie się obserwowanych obiektów niebieskich powyżej ich rzeczywistego geometrycznego położenia. Efekt jest tym większy, im niżej nad horyzontem znajduje się obserwowany obiekt.
Refrakcja atmosferyczna wynika ze stopniowej zmiany gęstości powietrza wraz z wysokością – promień świetlny ugina się ku Ziemi, bo gęstsze powietrze przy powierzchni ma wyższy współczynnik załamania. Dla obiektu na horyzoncie efekt refrakcji wynosi ok. 34 minut łuku, co oznacza, że Słońce jest widoczne ok. 2 minuty przed faktycznym wschodem i ok. 2 minuty po zachodzie geometrycznym. Refrakcja jest zależna od temperatury, ciśnienia i wilgotności powietrza, co utrudnia jej precyzyjne korygowanie w obliczeniach.
Refrakcja atmosferyczna ma praktyczne znaczenie dla nawigacji morskiej i astronomii obserwacyjnej – w tabelach astronomicznych wymagane są poprawki refrakcji dla dokładnych pomiarów wysokości ciał niebieskich. Zjawisko to odpowiada za widoczne spłaszczenie tarczy Słońca i Księżyca przy horyzoncie – dolna krawędź jest wynoszona ku górze bardziej niż górna. Obserwatorzy w rejonach polarnych doświadczają silnej refrakcji, która pozwala widzieć Słońce nawet kilka dni po jego astronomicznym schowaniu się pod horyzont.