Co to jest peryhelium?
Peryhelium (perihelion, od gr. peri – blisko, helios – Słońce) to punkt orbity planety, komety lub innego ciała Układu Słonecznego, w którym jest ono najbliżej Słońca. Punkt przeciwległy – najdalszy od Słońca – nazywa sie aphelium. Ziemia przechodzi przez peryhelium ok. 3-4 stycznia każdego roku w odległości ok. 147,1 mln km od Słońca (ok. 0,983 AU), czyli o ok. 3% bliżej niż w aphelium (ok. 152,1 mln km, ok. 1,017 AU, 3-4 lipca). W peryhelium Ziemia porusza sie najszybciej – ok. 30,3 km/s (w aphelium ok. 29,3 km/s).
Peryhelium w różnych kontekstach: Peryhelium Merkurego wynosi ok. 46 mln km (0,307 AU), aphelium ok. 69,8 mln km (0,467 AU) – bardzo eliptyczna orbita (ekscentryczność 0,206). Precesja peryhelium Merkurego – stopniowe obracanie sie elipsy orbity Merkurego – wynosi ok. 574 sekund łukowych na stulecie, z czego ok. 531 wyjaśnia klasyczna mechanika niutowska (perturbacje od innych planet), a pozostałe 43 arcsec/stulecie wyjaśnia dopiero ogólna teoria względności Einsteina (geometria zakrzywionej przestrzeni-czasu). To historyczny test OTW. Komety w peryhelium: kontakt z intensywnym promieniowaniem Słońca odparowuje lód i uwalnia pyły, tworząc widoczny warkocz i kome – komety są najaśniejsze tuż przed lub po peryhelium. Kometa Halleya ma peryhelium ok. 0,586 AU (bliżej niż Wenus), a aphelium ok. 35 AU (za orbitą Neptuna). SOHO, komet sungrazerzy (Kreutz group) zbliżają sie do Słońca na odległość kilku tysięcy km – często rozpadają sie w peryhelium.
Czas, jaki planeta spędza w pobliżu peryhelium, jest krótszy niż czas spędzany przy aphelium – konsekwencja prawa zachowania momentu pędu (drugie prawo Keplera). Dlatego lato na półkuli południowej (Ziemia blisko peryhelium, grudzien-styczeń) jest krótsze ale nieco cieplejsze, a lato na półkuli północnej (Ziemia blisko aphelium, czerwiec-lipiec) jest dłuższe ale nieco łagodniejsze – efekt ten modyfikuje przede wszystkim rozkład lądów i oceanów. Precesja peryhelium i zmiany ekscentryczności orbity Ziemi (cykle Milankovicia) to jeden z czynników klimatycznych powodujących epoki lodowcowe w cyklach ok. 100 000 lat.