Co to jest Pas Kuipera?
Pas Kuipera (Kuiper Belt) to dyskoidalny region Układu Słonecznego rozciągający się za orbitą Neptuna, od ok. 30 AU do ok. 50 AU od Słońca. Zawiera miliardy lodowych i skalnych obiektów – planetoid transneptunowych (TNO, Trans-Neptunian Objects) – pozostałości po formowaniu Układu Słonecznego 4,6 miliarda lat temu. Pas Kuipera jest analogiem pasa asteroid, lecz 20 razy szerszym i ok. 20-200 razy masywniejszym. Jego nazwa pochodzi od holendersko-amerykańskiego astronoma Gerarda Kuipera, choć jego istnienie przewidział Kenneth Edgeworth w 1943 roku (stąd alternatywna nazwa Pas Edgewortha-Kuipera).
Najważniejsze obiekty Pasa Kuipera: Pluton (srednica ok. 2377 km, odkryty 1930, zdegradowany do planety karłowatej 2006) z księżycem Charon; Eris (srednica ok. 2326 km, odkryty 2003, prowadzi do degradacji Plutona); Makemake (srednica ok. 1430 km), Haumea (elipsoidalny, ok. 1960x1518x996 km), Quaoar (srednica ok. 1121 km). Pas Kuipera dzieli sie na klasyczny zimny (cold classical, inklinacje poniżej 5 stopni, niskie ekscentryczności) i gorący (hot classical, wyższe inklinacje) – te nazwy dotyczą parametrów orbitalnych, nie temperatury. Plutina (obiekty rezonansowe 3:2 z Neptunem, jak Pluton) i twino (obiekty dysku rozproszonego, Scattered Disc Objects, SDO) to odrębne podpopulacje. SDO, jak Eris, mają bardzo ekscentryczne orbity i są perturbowane przez Neptuna. Sonda New Horizons przeleciała obok Plutona w lipcu 2015 roku (w odległości ok. 12 500 km) i obok Arrokoth (2014 MU69, ok. 45 AU) w styczniu 2019 roku – najbardziej odległego obiektu osiągniętego przez sondę.
Pas Kuipera jest źródłem komet krótkookresowych (okres poniżej 200 lat) – zakłócenia przez planety olbrzymy i kolizje wyrzucają obiekty KBO (Kuiper Belt Objects) na orbity zbliżające je do Słońca. Komety rodziny Jowisza (np. 67P/Churyumov-Gerasimenko, cel misji Rosetta) i komety rodziny Neptuna (np. Triton – prawdopodobnie przechwycony KBO) mają swoje korzenie w Pasie Kuipera lub Dysku Rozproszonym. Zewnętrzne obiekty Pasa Kuipera (ETNO, Extreme Trans-Neptunian Objects), jak Sedna (peryelium ok. 76 AU), mogą wskazywać na istnienie hipotetycznej Planety 9 (Planet Nine) zaburzającej ich orbity.