Co to jest OB stowarzyszenie?
OB stowarzyszenie (OB association) to luźna grupa dziesiątek do setek masywnych, gorących gwiazd klasy widmowej O i B skupionych na obszarze kilkudziesięciu do kilkuset lat świetlnych, które powstały ze wspólnego obłoku molekularnego i są ze sobą związane genetycznie, lecz nie grawitacyjnie. W odróżnieniu od gromad otwartych (związanych grawitacyjnie) i gromad kulistych (ściśle powiązanych) stowarzyszenia OB rozpraszają sie w ciągu 10-100 mln lat – gwiazdy stopniowo rozchodzą się w przestrzeni. Odkryte i sklasyfikowane przez Viktora Amazaspovitcha Ambartsumiana w 1947 roku.
Właściwości OB stowarzyszeń: rozmiary 10-700 lat świetlnych (typowo 50-200 al), 10-100 gwiazd O i B, gęstość gwiazd dużo mniejsza niż w gromadach otwartych, brak wyraźnej granicy. Gwiazdy O żyją zaledwie 3-10 mln lat – ich istnienie w stowarzyszeniu wskazuje, że jest ono młode (poniżej 10-20 mln lat). Stowarzyszenia OB są ściśle powiązane z regionami HII (gorące gwiazdy jonizują otaczający gaz) i obłokami molekularnymi (z których powstały). Najbliższe stowarzyszenia OB: OB 1 Oriona (zawiera pas Oriona i region formowania gwiazd Byk-Orion, odległość ok. 400-500 pc), OB 2 Scorpii-Centaurus (najbliższe – ok. 115-145 pc, zawierające Alfa Centauri A i B, Antar, Shaula i inne gwiazdy), OB 1 Perseusza (ok. 250 pc). Łuk Goulda (Gould’s Belt) – rozległa eliptyczna struktura stowarzyszeń OB i regionów HII otaczająca Słońce w promieniu ok. 500 pc, nachylona do płaszczyzny galaktycznej pod kątem ok. 20 stopni – prawdopodobnie ślad fali gęstości lub zderzenia chmury z Drogą Mleczną sprzed ok. 30-60 mln lat.
Wpływ OB stowarzyszeń na otoczenie: masywne gwiazdy O emitują intensywne promieniowanie UV jonizujące i wiatry gwiazdowe, a po zakończeniu życia eksplodują jako supernowe. Skumulowane wybuchy supernowych w stowarzyszeniu tworzą superpęcherz (superbubble) – gorącą (10^6 K), rozrzedzoną plazmę rozszerzającą sie na setki lat świetlnych. Bańka Lokalna (Local Bubble) – superpęcherz o promieniu ok. 300 al otaczający Układ Słoneczny, wydrążony przez supernowe w stowarzyszeniu Scorpius-Centaurus przed 10-20 mln lat – i kilka pc gęstości otaczającego ISM zamiast typowych 1 atom/cm3. Stowarzyszenia OB są centrami aktywności gwiazdotwórczej w spiralnych ramionach galaktyk – śledzenie rozkładu stowarzyszeń w Drodze Mlecznej pozwala mapować spiralną strukturę galaktyki (VLBI, Gaia).