Co to jest teleskop NuSTAR?
NuSTAR (Nuclear Spectroscopic Telescope Array) to teleskop kosmiczny NASA wystrzelony 13 czerwca 2012 roku, zaprojektowany do obserwacji w zakresie twardego promieniowania rentgenowskiego (high-energy X-rays) o energiach 3-79 keV. Jest to pierwszy orbitalny teleskop zdolny do skupiania (fokusowania) twardego promieniowania X – poprzednie detektory działały w trybie kodowych masek lub kolimatorów, bez zdolności skupiania, co znacznie ograniczało czułość i rozdzielczość. Teleskop ma dwa moduły optyczne na wysięgniku o dlugosci 10 m z soczewkami skupiającymi opartymi na wielowarstwowych powłokach odbijających.
NuSTAR odkrył i zbadał setki obiektów emitujących twarde promieniowanie X: czarne dziury – supermasywe (AGN, kwazary) i gwiazdowe (układy X-ray binary), wykrywając spin czarnych dziur z precyzją nieosiągalną wcześniej (np. pomiar spinu dla Cygnus X-1 i NGC 1365); pozostałości supernowych – mapy radioaktywnego tytanu-44 i chromu-44 w Cas A ujawniły asymetryczne rozmieszczenie pierwiastków po wybuchu; neutronowe gwiazdy magnetarowe; ultra-jasne źródla X (ULX, Ultra-luminous X-ray sources) – obiekty emitujące więcej promieniowania X niż powinna pozwalać granica Eddingtona dla czarnych dziur gwiazdowych; jądra galaktyk ukryte za kurzem (Compton-thick AGN). NuSTAR jest kluczowym teleskopem koordynowanym z innymi obserwatoriami (Chandra, XMM-Newton, Fermi, INTEGRAL) w kampaniach wielozakresowych.
NuSTAR nadal działa w 2024 roku (ponad 12 lat od startu) w ramach misji rozszerzonej. Najważniejsze odkrycia: pierwsza mapa radioaktywnego aluminium-26 w Galaktyce (emisja 1809 keV ze śmierci masywnych gwiazd), odkrycie populacji zaślepionych AGN niedostępnych dla miekkiego X, wyznaczenie spinu dziesiątek czarnych dziur. Przyszly teleskop ATHENA (ESA, lata 2030-te) o znacznie większej powierzchni zbierającej zastąpi obecną generację teleskopów X.