Co to jest mgławica planetarna?
Mgławica planetarna to świecący obłok gazu i pyłu wyrzucony przez gwiazdę w schyłkowej fazie ewolucji (faza AGB, Asymptotic Giant Branch) i jonizowany przez gorącą gwiazdę centralną – przyszłego karła białego. Nazwa jest myląca historycznie: Wilhelm Herschel (koniec XVIII w.) porównał te mgławice do tarczy planetarnej widocznej przez ówczesne teleskopy – w rzeczywistości nie mają nic wspólnego z planetami.
Mgławice planetarne tworzą się z gwiazd o masie 0,8-8 mas Słońca (95% wszystkich gwiazd), gdy opuszczają gałąź AGB: zewnętrzne warstwy gwiazdy są powoli wyrzucane przez silny wiatr gwiazdowy, tworząc rozszerzającą się otoczkę. Gorące jądro (przyszły karzeł biały, T > 100 000 K) jonizuje otoczkę, powodując jej emisję widmową. Mgławice planetarne żyją zaledwie kilkadziesiąt tysięcy lat, po czym rozpraszają się w ISM. Wzbogacają medium międzygwiazdowe w węgiel, azot, tlen i pierwiastki s-procesu (wytwarzane w gwieździe AGB). Znanych jest ok. 3000 mgławic planetarnych w Drodze Mlecznej. Najsłynniejsze: Mgławica Pierścień (M57), Mgławica Hantle (M27), Mgławica Ślimak (NGC 7293), Mgławica Motyl (NGC 6302), Mgławica Koci Oczko (NGC 6543).
Różnorodność kształtów mgławic planetarnych (kuliste, pierścieniowe, bipolarne, motylkowe) wynika z oddziaływania binarnego towarzysza, pola magnetycznego i rotacji gwiazdy centralnej. Nasze Słońce za ok. 5 mld lat przejdzie przez fazę AGB i stworzy mgławicę planetarną, pochłaniając wcześniej Merkurego i Wenus.