Co to jest krater?
Krater (od gr. krater – misa) to kolista lub eliptyczna depresja lub wyniesiona struktura pierścieniowa na powierzchni ciała niebieskiego. Wyróżniamy dwa główne typy: kratery uderzeniowe (impact craters) – powstałe w wyniku zderzenia ciała kosmicznego z powierzchnią – i kaldery wulkaniczne – zapadliska nad komorą magmową po wybuchu.
Kratery uderzeniowe są najpowszechniejszą formą terenu na ciałach pozbawionych aktywnej atmosfery i tektoniki (Księżyc, Merkury, Mars, asteroidy). Ich morfologia zależy od rozmiaru: proste kratery miseczkowe (średnica do kilku km), kompleksowe z centralnym wzniesieniem (kilka do kilkudziesięciu km) i wielopierścieniowe baseny uderzeniowe (setki km – Orientale na Księżycu, Hellas na Marsie). Na Ziemi zachowało się ok. 190 potwierdzonych kraterów – aktywna erozja, tektonika i woda zacierają ślady uderzeniowe przez miliony lat. Chicxulub (Meksyk, 180 km, 66 mln lat) jest największym potwierdzonym kraterem na Ziemi. Krater Berringer (Arizona, 1,2 km, 50 000 lat) jest najpełniej zachowanym kraterem uderzeniowym.
Kratery wulkaniczne (kaldery) powstają przez zapadanie stropu komory magmowej po gwałtownym wybuchu lub opróżnieniu komory – przykładem jest Campi Flegrei we Włoszech (13 km szerokości) czy Yellowstone (72 x 55 km). Kriowulkaniczne kaldery na lodowych księżycach (Tytan, Enceladus, Tryton) mogą być efektem erupcji wodnego lodu lub innych lotnych substancji.