Czym jest kosmogonia?
Kosmogonia (gr. kosmos – świat, gonia – tworzenie) to dział nauki zajmujący się badaniem i teorią pochodzenia i wczesnej ewolucji ciał niebieskich – Układu Słonecznego, gwiazd, galaktyk i całego Wszechświata. Łączy astronomię, fizykę i chemię w opisie procesów formowania struktur kosmicznych.
Podstawą współczesnej kosmogonii Układu Słonecznego jest model nebularny (Kant 1755, Laplace 1796): Układ Słoneczny uformował się z rotującego dysku gazu i pyłu (mgławicy słonecznej) przed 4,568 mld lat. Wokół protosłońca skondensowały się ziarna pyłu, które przez akrecję tworzyły planetezymale, a następnie zarodki planet. Planety gazowe uformowały się z skalnych-lodowych jąder, które zdążyły zgromadzić otoczki gazowe przed dysypacją dysku. Migracja planetarna (model Nicejski, Model Grand Tack) wyjaśnia obecny rozkład orbit – Jowisz migrował do ok. 1,5 AU i z powrotem, kształtując pas asteroid i strefę wewnętrzną. Wielkie Uderzenie Księżycowe (Giant Impact Hypothesis) wyjaśnia formowanie Księżyca jako skutek zderzenia protoplazmy Ziemi z ciałem rozmiarów Marsa.
Kosmogonia galaktyczna i kosmologiczna bada formowanie pierwszych gwiazd (Epoka Rejonizacji, z ~ 6-20), galaktyk (ich hierarchiczny wzrost przez fuzje) i wielkoskalowej struktury Wszechświata. JWST rewolucjonizuje rozumienie wczesnej kosmogonii, odkrywając dojrzałe galaktyki w czasach zaledwie 300-400 mln lat po Wielkim Wybuchu – wcześniej niż przewidywały modele.