W dniach 19–22 czerwca 2026 roku na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich odbywa się Pyrkon — festiwal fantastyki z 2400 zaplanowanymi atrakcjami, który w tym roku zaskakuje nas czymś więcej niż tylko literaturą i cosplayem. Na jednej scenie spotkali się dwoje prawdziwych podróżników kosmicznych: Eileen Collins, która w 1999 roku dowodziła misją umieszczającą na orbicie Obserwatorium Rentgenowskie Chandra, oraz Sławosz Uznański-Wiśniewski — reprezentant młodego pokolenia europejskich astronautów. Dla nas, redakcji IWD Partner, to dowód, że granica między science-fiction a prawdziwą astronomią jest cieńsza, niż się wydaje — i że popularyzacja nauki może odbywać się tam, gdzie nikt się tego nie spodziewa.
Kim jest Eileen Collins i dlaczego jej obecność na Pyrkonie jest wyjątkowa?
Eileen Collins to amerykańska astronautka NASA, która czterokrotnie odbywała loty kosmiczne w ramach programu Space Shuttle, a w historii zapisała się jako pierwsza kobieta dowodząca misją wahadłowca. Jej najbardziej przełomowa misja — STS-93 — miała miejsce w lipcu 1999 roku i zakończyła się umieszczeniem na orbicie Obserwatorium Rentgenowskiego Chandra, jednego z czterech tzw. Wielkich Obserwatoriów NASA.
Chandra do dziś pozostaje najczulszym teleskopem rentgenowskim w historii astronomii. Od ponad 25 lat dostarcza danych o czarnych dziurach, pozostałościach supernowych i gromadach galaktyk, zmieniając nasze rozumienie ekstremalnych procesów fizycznych we Wszechświecie. Collins, decydując się na udział w Pyrkonie 2026, przyniosła ze sobą nie tylko podpisy i zdjęcia, ale fragment żywej historii kosmonautyki.
Kto to jest Sławosz Uznański-Wiśniewski?
Sławosz Uznański-Wiśniewski to polski astronauta Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), który reprezentuje nową generację eksploratorów kosmicznych wywodzących się spoza tradycyjnych mocarstw kosmicznych. Jego udział w Pyrkonie 2026 obok Eileen Collins tworzył rzadkie zestawienie: doświadczenia zdobytego w erze Space Shuttle z perspektywą astronauty kształtującego się w realiach współczesnych programów komercyjnych i instytucjonalnych ESA.
Panel dyskusyjny między obojgiem astronautów był jedną z centralnych atrakcji tegorocznego festiwalu. Rozmowa między osobą, która leciała w kosmos jeszcze w XX wieku, a kimś, kto przygotowuje się do misji w dekadzie lat 20. XXI wieku, to rzadka okazja do uchwycenia ciągłości i zmiany w myśleniu o eksploracji przestrzeni kosmicznej.
Redakcja IWD Partner: Zestawienie Eileen Collins i Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego na scenie festiwalu fantastyki to dla nas sygnał czegoś głębszego — nauka i kultura popularna przestają być oddzielnymi światami. Pyrkon nie jest pierwszym festivalem, który zaprasza naukowców, ale rzadko zdarza się, by astronautka dowodząca misją kosmiczną zasiadała do rozmowy z kolejnym pokoleniem exploratorów dokładnie tam, gdzie publiczność od dekad marzy o gwiazdach przez pryzmat powieści i filmów. Pytamy: czy takie spotkania nie są skuteczniejszą rekrutacją do nauki niż niejeden program edukacyjny?
Co oglądali uczestnicy Pyrkonu poza astronautami?
Kosmiczny wymiar tegorocznego Pyrkonu nie ograniczył się do gwiezdnych gości. Na stoisku Instytutu Geologii Polskiej Akademii Nauk oraz Centrum Nauki Morasko „Impakt” można było obejrzeć prawdziwe meteoryty — fragmenty ciał niebieskich, które przebyły miliony kilometrów, zanim trafiły na ziemię okolic Poznania. Moraskie meteoryty, odkryte w pobliżu Poznania, należą do żelaznych meteorytów grupy IAB i są jednymi z najlepiej zbadanych znalezisk w Polsce.
Centrum „Impakt” przygotowało także inne atrakcje geologiczne, w tym miniaturową hutę demonstrujące procesy, jakie zachodzą podczas topienia żelaza meteorytowego — co w interaktywny sposób tłumaczy widzom, czym naprawdę są ciała małego Układu Słonecznego. Na festiwalu dostępne były również teleskopy słoneczne, pozwalające obserwować Słońce w bezpieczny sposób, oraz cosplayowe stroje inspirowane motywami science-fiction.
Dlaczego Obserwatorium Chandra ma znaczenie dla współczesnej astronomii?
Obserwatorium Rentgenowskie Chandra zostało wystrzelone 23 lipca 1999 roku przez NASA i do dziś pozostaje operacyjne — co czyni je jednym z najdłużej działających teleskopów kosmicznych w historii. Instrument obserwuje promieniowanie rentgenowskie emitowane przez obiekty o temperaturach sięgających milionów stopni Kelvina, niedostępne dla teleskopów optycznych ani radiowych.
Dzięki Chandrze astronomowie udokumentowali istnienie gorącego gazu międzygalaktycznego, zmierzyli masę ciemnej materii w gromadach galaktyk oraz obserwowali w czasie rzeczywistym eksplozje supernowych. Centrum Operacyjne Chandry (Chandra X-ray Center) znajduje się przy Smithsonian Astrophysical Observatory w Cambridge w stanie Massachusetts i zarządza misją nieprzerwanie od ponad 25 lat. Fakt, że misja ta rozpoczęła się od startu wahadłowca dowodzonego przez Collins, sprawia, że jej obecność na Pyrkonie 2026 ma konkretny naukowy kontekst — nie tylko symboliczny.
Dlaczego Pyrkon 2026 ma znaczenie dla popularyzacji nauki o kosmosie?
Festiwal przyciąga kilkadziesiąt tysięcy uczestników w ciągu czterech dni (19–22 czerwca 2026), oferując 22 strefy tematyczne i 340 zaproszonych gości. Skala wydarzenia sprawia, że jest to jedna z największych imprez popularnonaukowych i kulturalnych w Polsce, gdzie astronomia i astronautyka mają szansę dotrzeć do publiczności, która na co dzień może nie sięgać po tytuły popularnonaukowe.
Redakcja Uranii — polskiego miesięcznika astronomicznego wydawanego przez Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii — przeprowadziła podczas Pyrkonu 2026 wywiad z Eileen Collins, którego pełne nagranie ma zostać opublikowane online w kolejnych tygodniach. Tego rodzaju współpraca między środowiskiem astronomicznym a festiwalem fantastyki pokazuje, że popularyzacja nauki może czerpać z energii kultury popularnej zamiast jej konkurować.
Science-fiction pełni tu rolę szczególną: od dekad kształtuje wyobraźnię pokoleń, które potem trafiają na studia inżynierskie, do agencji kosmicznych i laboratoriów badawczych. Obecność prawdziwych astronautów na festiwalu fantastyki zamyka pewien krąg — fikcja i rzeczywistość spotykają się tam, gdzie publiczność jest najbardziej otwarta na wielkie pytania.
Powiązane pojęcia ze słownika astronomicznego
- Obserwatorium Rentgenowskie Chandra — satelita NASA wystrzelony w 1999 roku, przeznaczony do obserwacji promieniowania rentgenowskiego emitowanego przez najgorętsze i najbardziej energetyczne obiekty we Wszechświecie.
- Meteoryt — fragment ciała małego Układu Słonecznego (asteroidy lub komety), który przetrwał przelot przez atmosferę Ziemi i dotarł do jej powierzchni.
- Promieniowanie rentgenowskie w astronomii — zakres elektromagnetyczny odpowiadający energiom od ok. 0,1 do 100 keV, emitowany przez obiekty o temperaturach milionów stopni Kelvina, takie jak otoczenie czarnych dziur czy resztki supernowych.
- Space Shuttle — wielokrotnego użytku orbitalny statek kosmiczny NASA eksploatowany w latach 1981–2011, realizujący 135 misji, w tym umieszczenie Chandry na orbicie podczas misji STS-93.
- Science-fiction — gatunek literacki i filmowy spekulujący na temat możliwych przyszłości technologicznych i naukowych, historycznie pełniący rolę inspiracji dla rzeczywistych programów kosmicznych.
Na podstawie materiałów źródłowych.
