Spacer kosmiczny EVA-97 na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej

W sierpniu 2026 roku astronauci przeprowadzili na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej kolejny spacer kosmiczny oznaczony numerem EVA-97 — i choć rutynowe wyjścia poza stację brzmią jak codzienna praca orbitalnej załogi, każde z nich przypomina nam, jak krucha jest granica między ludzką inżynierią a próżnią kosmosu. EVA-97 to dowód, że nawet po dziesięcioleciach eksploatacji ISS, konserwacja i rozbudowa stacji nadal wymagają bezpośredniego zaangażowania człowieka w środowisku, które nie wybacza żadnych błędów.

Czym jest spacer kosmiczny EVA i jak przebiega misja EVA-97?

Spacer kosmiczny, w nomenklaturze NASA i ESA określany jako EVA (ang. Extravehicular Activity), to każda aktywność astronauty wykraczająca poza hermetyczną powłokę statku kosmicznego lub stacji orbitalnej. EVA-97 to dziewięćdziesiąty siódmy spacer kosmiczny w historii Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, realizowany przez załogę przebywającą na orbicie na wysokości około 400 km nad powierzchnią Ziemi.

Podczas typowego spaceru EVA astronauci opuszczają stację przez specjalną śluzę powietrzną — na ISS jest nią moduł Quest Airlock, zainstalowany przez NASA w 2001 roku. Procedura wyjścia obejmuje kilkugodzinne przygotowanie: oddychanie czystym tlenem w celu eliminacji azotu z krwi, skalibrowanie skafandrów EMU (ang. Extravehicular Mobility Unit) lub ich rosyjskich odpowiedników Orlan, a także testowanie wszystkich systemów podtrzymywania życia.

Każdy skafander EMU działa jak miniaturowy statek kosmiczny — zapewnia ciśnienie, tlen, regulację temperatury i ochronę przed mikrometeoroidami. Masa skafandra EMU wynosi około 130 kg, a jego czas autonomicznej pracy sięga 8,5 godziny, co wyznacza maksymalny czas trwania jednego spaceru EVA.

Co było celem spaceru EVA-97?

Spacery kosmiczne na ISS realizowane są przede wszystkim w trzech kategoriach celów: konserwacja i naprawa istniejących systemów, instalacja nowego wyposażenia oraz przygotowanie stacji do przyszłych misji. EVA-97 wpisuje się w długą serię prac serwisowych, które NASA i jej partnerzy realizują regularnie, aby utrzymać ISS w sprawności operacyjnej do planowanego zakończenia jej eksploatacji — według aktualnych planów NASA stacja ma być wycofana ze służby około 2030 roku.

Prace prowadzone podczas spacerów kosmicznych często dotyczą wymiany komponentów systemu zasilania opartego na panelach słonecznych. ISS generuje około 84 kW energii elektrycznej z ośmiu par paneli fotowoltaicznych — każda para ma rozpiętość ponad 73 m. Regularna inspekcja i modernizacja tych systemów, w tym instalacja nowych paneli iROSA (ang. International Space Station Roll-Out Solar Array), to jedno z kluczowych zadań realizowanych podczas EVA w ostatnich latach.

Harmonogram i czas trwania wyjścia

Typowy spacer EVA trwa od 6 do 8 godzin. Astronauci pracują w parach, a ich działania są na bieżąco monitorowane przez kontrolę misji w Centrum Lotów Kosmicznych im. Johnsona (Johnson Space Center) w Houston w Teksasie. Każdy ruch na zewnątrz stacji jest skrupulatnie planowany z wyprzedzeniem, a same procedury ćwiczone są wielokrotnie w basenie Neutral Buoyancy Laboratory, który z pojemnością 23,5 miliona litrów wody jest jednym z największych basenów na świecie.

Dlaczego EVA na ISS wciąż mają kluczowe znaczenie dla nauki i technologii?

Mimo rosnących możliwości zdalnego sterowania i robotyki kosmicznej, człowiek pozostaje niezastąpiony w wielu zadaniach wymagających precyzji, adaptacji i oceny sytuacji w czasie rzeczywistym. Ramię robotyczne Canadarm2, obsługiwane przez Kanadyjską Agencję Kosmiczną (CSA) i zainstalowane na ISS w 2001 roku, wspiera astronautów podczas EVA, ale nie zastępuje ich w zadaniach wymagających bezpośredniej manipulacji narzędziami w trudnych miejscach.

Każdy spacer EVA dostarcza też danych naukowych wykraczających poza samo zadanie serwisowe. Ekspozycja materiałów na środowisko kosmiczne, obserwacje mikrometeoroidów i pyłu kosmicznego czy testy nowych materiałów skafandrów — wszystko to wzbogaca wiedzę inżynierów przygotowujących przyszłe misje Artemis na Księżyc i docelowo załogowe loty na Marsa, planowane przez NASA na lata 30. XXI wieku.

Redakcja IWD Partner: Patrząc na EVA-97 z nieco szerszej perspektywy, trudno oprzeć się refleksji, że każdy kolejny spacer kosmiczny to swoisty paradoks: wykonujemy go po to, by utrzymać przy życiu stację, która sama w sobie zbliża się do końca swojej służby. ISS staje się powoli reliktem pewnej epoki kosmonautyki — zanim jednak odda pole komercyjnym następcom, takim jak planowana stacja Axiom czy projekt Starlab Nanoracks, musi pozostać w pełni sprawna. Pytanie, które zadajemy sobie w redakcji: czy komercyjne stacje orbitalne będą równie otwarte na międzynarodową współpracę naukową, jaką przez ponad dwie dekady uosabiała ISS?

Jak wygląda historia spacerów EVA na ISS — liczby i rekordy?

Od pierwszego spaceru EVA związanego z montażem ISS w listopadzie 1998 roku łączna liczba godzin spędzonych przez astronautów poza stacją przekroczyła 1 600 godzin — to ponad 66 dób nieprzerwanej pracy w próżni kosmicznej, licząc zsumowany czas wszystkich wyjść do numeru EVA-97. Dane te prowadzi i publikuje NASA w swoim oficjalnym rejestrze spacerów kosmicznych.

Rekord najdłuższego spaceru EVA związanego z ISS należy do Jima Vossa i Susan Helms, którzy 11 marca 2001 roku spędzili na zewnątrz stacji 8 godzin i 56 minut. Z kolei rekord liczby spacerów EVA zaliczonych przez jednego astronautę utrzymuje Rosjanin Anatolij Sołowjow — 16 wyjść w toku całej swojej kariery, choć nie wszystkie były związane z ISS.

Zestawienie wybranych spacerów EVA w historii ISS

Dlaczego spacery kosmiczne EVA mają znaczenie?

Każdy spacer kosmiczny to nie tylko operacja logistyczna — to bezpośredni wkład w utrzymanie platformy naukowej, która od ponad 25 lat nieprzerwanie gości ludzi na orbicie. ISS przeprowadziła ponad 3 000 eksperymentów naukowych z udziałem badaczy z 108 krajów, według danych NASA z 2025 roku. Bez regularnych spacerów EVA wiele z tych badań byłoby niemożliwych — bo stacja po prostu przestałaby funkcjonować.

Techniki i doświadczenia zebrane podczas EVA na ISS bezpośrednio przekładają się na projekt skafandrów nowej generacji, rozwijanych przez NASA dla programu Artemis. Nowy skafander xEMU (ang. Exploration Extravehicular Mobility Unit), projektowany z myślą o chodzeniu po powierzchni Księżyca, czerpie wprost z lekcji wyniesionych z setek godzin EVA na orbicie. Każde wyjście poza ISS to zatem inwestycja nie tylko w teraźniejszość, ale i w przyszłość eksploracji Układu Słonecznego.

Powiązane pojęcia ze słownika astronomicznego

• EVA (Extravehicular Activity) — każda aktywność człowieka poza hermetyczną powłoką statku kosmicznego lub stacji orbitalnej, prowadzona w skafandrze ciśnieniowym.
• Skafander EMU (Extravehicular Mobility Unit) — amerykański skafander kosmiczny NASA używany podczas spacerów EVA na ISS, zapewniający astronaucie ciśnienie, tlen i ochronę termiczną przez do 8,5 godziny.
• iROSA (International Space Station Roll-Out Solar Array) — nowej generacji rozkładane panele słoneczne instalowane na ISS od 2021 roku w celu zwiększenia mocy elektrycznej stacji.
• Quest Airlock — śluz powietrzny na ISS dostarczony przez NASA w 2001 roku, umożliwiający wyjścia EVA zarówno w skafandrach EMU, jak i rosyjskich Orlan.
• Neutral Buoyancy Laboratory (NBL) — basen o pojemności 23,5 miliona litrów wody w Houston, w którym NASA trenuje astronautów do spacerów kosmicznych w warunkach symulowanej nieważkości.

Na podstawie materiałów źródłowych.