Co to jest zasada antropiczna?
Zasada antropiczna (ang. anthropic principle) to filozoficzno-kosmologiczna obserwacja stwierdzająca, że wartości stałych fizycznych i warunki kosmiczne muszą być zgodne z istnieniem obserwatorów (np. istot inteligentnych jak człowiek), gdyż w przeciwnym razie nie byłoby nikogo, kto by je obserwował. Zasada ta próbuje odpowiedzieć na pytanie, dlaczego prawa fizyki i stałe kosmologiczne wydają się tak precyzyjnie dostrojone do umożliwienia życia.
Dwa główne warianty: słaba zasada antropiczna (SAP, Barrow i Tipler 1986) – stwierdza jedynie, że obserwujemy taki Wszechświat, który jest kompatybilny z naszym istnieniem; jest tautologią, lecz użyteczną przy interpretacji obserwacji. Silna zasada antropiczna (SAP) – twierdzi, że Wszechświat musiał rozwijać się tak, by powstały obserwatory; jest kontrowersyjna i nadaje celowość ewolucji kosmicznej. Precyzyjne dostrojenie stałych fizycznych (fine tuning): stała kosmologiczna dokładnie taka, by Wszechświat nie zakolapsował ani nie rozleciał się zbyt szybko dla powstania gwiazd; stała grawitacyjna i elektromagnetyczna w takim stosunku, by gwiazdy mogły palić wodór przez miliardy lat; masa elektronu/protonu dostrojona do stabilności materii itd. Multiwersum jako alternatywa: jeżeli istnieje nieskończona liczba wszechświatów z różnymi stałymi, naturalnie w większości z nich nie ma obserwatorów; my jesteśmy w jednym z nielicznych sprzyjających życiu.
Zasada antropiczna jest szeroko dyskutowana w fizyce, filozofii i teologii. Krytycy uważają ją za nieempiryczną lub tautologiczną; zwolennicy za ważne narzędzie myślowe tłumaczące fine-tuning bez odwoływania się do teleologii. W kosmologii zasada antropiczna jest używana do ograniczania modeli multiwersum – gdyby wartości stałych były zupełnie losowe, obserwator przeżyłby tylko w subzbiorze sprzyjającego parametrow.