Co to jest gwiazda Procyon?
Procyon (alfa Canis Minoris, skrót alf CMi) to ósma najjaśniejsza gwiazda nocnego nieba o jasności +0,34 mag, leżąca w gwiazdozbiorze Małego Psa (Canis Minor). Odległość: 11,46 lat świetlnych (3,51 pc, paralaksa Gaia 285,93 mas) – jedna z najbliższych jasnych gwiazd. Tworzy razem z Syriuszem (alfa CMa) i Betelgezą (alfa Ori) asteryzm Trójkąta Zimowego (Winter Triangle), dominujący nad polskim niebem od grudnia do marca. Nazwa Procyon pochodzi z greckiego i oznacza 'przed psem’ – Procyon wschodzi nieco przed Syriuszem.
Procyon jest układem podwójnym: Procyon A (F5 IV-V, masa 1,499 M_sol, promień 2,048 R_sol, jasność 6,93 L_sol, temperatura 6530 K) – subgiant / gwiazda późnego ciągu głównego zbliżająca się do fazy podolbrzyma; Procyon B (biały karzeł klasy DA, masa 0,602 M_sol, promień ok. 0,01234 R_sol) – odkryty w 1896 roku przez J.M. Scheabergera jako wizualna aberracja ruchu A, potwierdzony obserwacyjnie przez Johna Schaebergera. Okres orbitalny Procyon A i B: ok. 40,82 lat, separacja orbity 4,3-8,9 AU. Procyon B jest jednym z najbliższych Ziemi białych karłów – jego masa (0,6 M_sol) i wiek (ok. 1,37 mld lat jako biały karzeł) wskazują, że jego progenitor był gwiazdą o masie ok. 2,6 M_sol klasy A, która zakończyła życie na AGB ok. 1,7 mld lat temu. Procyon A ma wyraźny obrót różnicowy i aktywność magnetyczną niższą niż Słońce.
Procyon jest celem badań helio/asteroseismologicznych: HST i teleskopy naziemne (SONG, MOST) wykryły drgania p-modowe Procyon A z okresem ok. 53 minut i amplitudą prędkości ok. 55 cm/s – słabsze niż oczekiwano z modeli gwiazdowych (mystery of Procyon). Rozbieżność teorii z obserwacjami nadal dyskutowana. Układ Procyon jest jednym z celów przyszłych misji bezpośredniego obrazowania egzoplanet (np. HabEx, LUVOIR) – obraz Procyon B w teleskopach naziemnych wymaga separacji < 5 arcsec co czyni go trudnym celem, ale HST i VLT-SPHERE poradziły sobie z wizualizacją. Procyon widoczny jest gołym okiem jako ciepłożółtawa gwiazda nad horyzontem zimowym – razem z Syriuszem i Orionem tworzy jedno z najpiękniejszych zimowych zestawień gwiazdowych widocznych z Polski.