Co to jest Omega Centauri?
Omega Centauri (oznaczenie NGC 5139) to największa i najbardziej masywna znana gromada kulista Drogi Mlecznej, odległa ok. 17 000 lat świetlnych w gwiazdozbiorze Centaura. Zawiera ok. 10 milionów gwiazd o łącznej masie ok. 4 milionów mas Słońca i rozciąga sie na ok. 150 lat świetlnych. Widoczna gołym okiem z półkuli południowej jako rozmyta gwiazda o jasności +3,9 mag i średnicy pozornej ok. 1 stopień – porównywalnej z tarczą Księżyca. Z Polski niewidoczna – deklinacja ok. -47 stopni.
Omega Centauri jest wyjątkowa na kilka sposobów: zawiera kilka populacji gwiazd o różnym wieku i metaliczności (od -2,2 do -0,5 [Fe/H]) – co jest niezwykłe dla gromad kulistych, gdzie zwykle wszystkie gwiazdy mają podobny wiek i skład. Ta wielopopulacyjność sugeruje, że Omega Centauri może być pozostałością jądra (nucleus) dawnej galaktyki karłowatej, pochłoniętej przez Drogę Mleczną – analogicznie jak gromady kuliste w halo są pozostałościami galaktyk satelitarnych. W centrum Omega Centauri podejrzewa sie istnienie czarnej dziury pośredniej masy (IMBH, ok. 40 000 mas Słońca) – wykrytej przez anomalne ruchy gwiazd centralnych (Noyola et al. 2008, polemika trwa). Gromada zawiera ok. 100 gwiazd zmiennych (RR Lyrae, cefejdy) używanych do precyzyjnego pomiaru odległości.
Omega Centauri jest jednym z ulubionych celów obserwacyjnych astronomów z półkuli południowej – przez teleskop o aperturze 10-20 cm setki indywidualnych gwiazd są rozdzielalne. Hubble Space Telescope sfotografował centrum Omega Centauri z rozdzielczością wystarczającą do śledzenia ruchów własnych pojedynczych gwiazd (programy astrometrii). Precyzyjne pomiary kinematyczne centrum wskazują na gromadzenie się gwiazd i zwiększenie dyspersji prędkości – argument za czarną dziurą centralną lub gromadą ciemnych zwartych obiektów (czarnych dziur gwiazdowych).