W czerwcu 2025 roku Warszawa stała się centrum debaty o technologiach podwójnego zastosowania — tych, które jednocześnie służą celom cywilnym i wojskowym. Wydarzenie DUAL-USE Poland Expo ujawniło coś, o czym polska branża kosmiczna mówi od lat nieśmiało: granica między satelitą obserwacyjnym a systemem rozpoznania wojskowego niemal przestała istnieć. Dla redakcji IWD Partner to sygnał, że europejski sektor kosmiczny wchodzi w fazę, której konsekwencje będą odczuwalne nie tylko w wojsku, ale w całym ekosystemie badań i technologii.
Czym są technologie dual-use i dlaczego kosmos jest ich epicentrum?
Technologie dual-use to rozwiązania techniczne, które bez istotnych modyfikacji mogą służyć zarówno celom cywilnym, jak i militarnym. Przykładem jest satelitarny system nawigacji GPS — opracowany pierwotnie przez Departament Obrony USA w latach 70. XX wieku, dziś napędza cywilną logistykę, rolnictwo precyzyjne i ratownictwo medyczne na całym świecie.
Kosmos jest naturalnym środowiskiem dla technologii dual-use, ponieważ infrastruktura orbity — satelity obserwacyjne, systemy łączności, platformy radarowe — z definicji obsługuje zarówno misje cywilne Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), jak i potrzeby wywiadowcze NATO. Według raportu Europejskiej Agencji Obrony (EDA) z 2024 roku, ponad 70 procent krytycznych zdolności wojskowych państw UE opiera się na infrastrukturze kosmicznej, która formalnie pozostaje cywilna.
DUAL-USE Poland Expo 2025 zgromadziło przedstawicieli polskiego przemysłu zbrojeniowego, agencji kosmicznych oraz startupów technologicznych, by wspólnie wypracować ramy współpracy w tym wrażliwym obszarze. Polska, jako kraj wydający w 2025 roku rekordowe 4,7 procent PKB na obronność, staje się jednym z kluczowych europejskich rynków dla tego segmentu.
Jak działa polska branża kosmiczna w kontekście obronności?
Polski sektor kosmiczny liczy według danych Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA) z 2024 roku ponad 300 podmiotów — firm, instytutów badawczych i uczelni — generujących łącznie obroty rzędu 800 milionów złotych rocznie. Wśród nich rośnie grupa przedsiębiorstw świadomie budujących kompetencje na styku sektora cywilnego i obronnego.
Firmy takie jak Creotech Instruments, producent platform satelitarnych, czy Sieć Badawcza Łukasiewicz rozwijają komponenty, które mogą trafić zarówno do teleskopów naukowych, jak i do systemów wczesnego ostrzegania. Satelita obserwacyjny wyposażony w kamerę optyczną o rozdzielczości poniżej 1 metra jest prawnie klasyfikowany przez Unię Europejską jako produkt podwójnego zastosowania i podlega rygorystycznym przepisom eksportowym zawartym w rozporządzeniu (WE) nr 428/2009.
DUAL-USE Poland Expo 2025 stało się forum, gdzie prawnicy, inżynierowie i wojskowi po raz pierwszy w Polsce zasiedli przy jednym stole, by omówić procedury klasyfikacji technologii. Tego rodzaju dialog między sektorem prywatnym a państwem był w Polsce niemal nieobecny jeszcze trzy lata temu.
Redakcja IWD Partner: Patrząc na to wydarzenie przez pryzmat historii europejskiej astronautyki, nie sposób nie dostrzec ironii: przez dekady Europa dumnie oddzielała kosmos od wojska, budując tożsamość ESA jako agencji pokojowej. Dziś, w obliczu geopolitycznych wstrząsów po 2022 roku, ten podział okazuje się luksusem, na który stary kontynent nie może sobie pozwolić. Pytanie nie brzmi już „czy” łączyć te dwa światy — brzmi „jak szybko” i „na jakich zasadach”.
Co DUAL-USE Poland Expo zmieniło w myśleniu o bezpieczeństwie kosmicznym?
Jedno z najważniejszych przesunięć w dyskursie, które wydarzenie uwidoczniło, dotyczy pojęcia odporności infrastruktury krytycznej. Jeszcze pięć lat temu polska strategia cyberbezpieczeństwa z 2019 roku ledwie wzmiankuje o satelitach jako elemencie infrastruktury do ochrony. Zaktualizowana Strategia Bezpieczeństwa Narodowego z 2022 roku już wyraźnie wskazuje przestrzeń kosmiczną jako domenę militarną.
Eksperci obecni na DUAL-USE Poland Expo zwracali uwagę, że Polska nie posiada własnego systemu satelitarnego rozpoznania, co czyni ją zależną od sojuszników z NATO — przede wszystkim od konstelacji amerykańskich satelitów rozpoznawczych systemu KH (Keyhole). Budowa choćby jednego polskiego satelity obserwacyjnego klasy smallsat o rozdzielczości submikrometrycznej mogłaby zmienić tę zależność i dać Polsce autonomię informacyjną w kryzysie.
Dyskusja obejmowała też zagrożenia dla samych satelitów. Rosja zademonstrowała w listopadzie 2021 roku test systemu antysatelitarnego ASAT, niszcząc własnego satelitę Kosmos-1408 i tworząc ponad 1500 śledzonych fragmentów gruzu orbitalnego. Dla polskich planistów obronnych to ostrzeżenie, że infrastruktura kosmiczna sojuszników może być przedmiotem ataku w konflikcie wysokiej intensywności.
Jakie technologie kosmiczne mają największy potencjał dual-use w Polsce?
| Technologia | Zastosowanie cywilne | Zastosowanie wojskowe | Polski podmiot / instytut |
|---|---|---|---|
| Platforma satelitarna smallsat | Monitoring środowiska, rolnictwo precyzyjne | Rozpoznanie optyczne, SIGINT | Creotech Instruments (2024) |
| Systemy łączności satelitarnej | Internet szerokopasmowy dla obszarów wiejskich | Bezpieczna łączność taktyczna | Łukasiewicz – Instytut Łączności |
| Radar SAR (Synthetic Aperture Radar) | Kartografia, geologia, zarządzanie katastrofami | Wykrywanie pojazdów i umocnień, obserwacja nocna | Politechnika Warszawska |
| AI do analizy danych satelitarnych | Prognozowanie plonów, analiza zmian klimatu | Automatyczne wykrywanie celów, fusion danych wywiadowczych | CloudFerro / ICM UW (2023) |
| Silniki jonowe / elektryczne układy napędowe | Manewrowanie satelitami komercyjnymi | Zmiana orbity satelitów wojskowych, unikanie ataków ASAT | Instytut Lotnictwa Warszawa |
Radar SAR (ang. Synthetic Aperture Radar) zasługuje na szczególną uwagę, ponieważ jako jedyna z wymienionych technologii działa niezależnie od pory dnia i zachmurzenia. Konstelacja satelitów SAR — jak europejska Copernicus Sentinel-1, aktywna od 2014 roku — dostarcza dane używane przez Ukrainę do monitorowania rosyjskich ruchów wojsk, co pokazuje, jak cienka jest granica między obserwacją środowiskową a rozpoznaniem bojowym.
Dlaczego DUAL-USE Poland Expo ma znaczenie dla polskiej nauki i technologii?
Wydarzenie to sygnalizuje dojrzewanie polskiego ekosystemu technologicznego: od fazy, w której rodzime firmy były podwykonawcami zagranicznych projektów, do fazy, w której Polska aspiruje do roli integratora systemów i producenta technologii kluczowych. Według danych Polskiej Agencji Inwestycji i Handlu (PAIH) z 2025 roku, eksport polskich technologii obronnych wzrósł w ciągu ostatnich trzech lat o 140 procent — i coraz większy udział mają w nim komponenty z pogranicza kosmicznego i militarnego.
Dla środowiska naukowego oznacza to nowe źródła finansowania badań. Programy Europejskiej Agencji Obrony, takie jak PADR (Preparatory Action on Defence Research) uruchomiony przez Komisję Europejską w 2017 roku, a następnie zastąpiony przez Europejski Fundusz Obronny (EDF) z budżetem 8 miliardów euro na lata 2021–2027, tworzą przestrzeń, w której badania akademickie mogą otrzymać finansowanie niedostępne w programach stricte cywilnych.
Polska nauka kosmiczna — przez lata finansowana skromnie w porównaniu do Francji, Niemiec czy Włoch — może zyskać impuls rozwojowy właśnie poprzez projekty dual-use. Centrum Badań Kosmicznych PAN uczestniczy już w kilku takich programach, a ich doświadczenie w budowie instrumentów naukowych dla misji ESA staje się bezcennym wkładem do projektów obronnych.
Powiązane pojęcia ze słownika astronomicznego
- Synthetic Aperture Radar (SAR) — technika radarowa wykorzystująca ruch platformy nośnej (satelity lub samolotu) do syntezy dużej anteny wirtualnej, umożliwiająca obrazowanie terenu z wysoką rozdzielczością niezależnie od pory doby i zachmurzenia.
- Smallsat — satelita o masie od 1 do 500 kilogramów, charakteryzujący się niższymi kosztami budowy i wyniesienia niż tradycyjne duże platformy kosmiczne, coraz częściej stosowany zarówno w misjach naukowych, jak i komercyjnych oraz wojskowych.
- ASAT (Anti-Satellite Weapon) — broń antysatelitarna, zdolna do niszczenia lub zakłócania działania satelitów na orbicie, stanowiąca rosnące zagrożenie dla infrastruktury kosmicznej państw NATO.
- Konstelacja satelitów — sieć wielu satelitów pracujących skoordynowanie na różnych orbitach, zapewniająca ciągłe pokrycie obserwacyjne lub łączność dla wybranego obszaru lub całej kuli ziemskiej.
- Infrastruktura krytyczna — systemy i zasoby, których zniszczenie lub zakłócenie miałoby poważne konsekwencje dla bezpieczeństwa narodowego, gospodarki lub zdrowia publicznego; w kontekście kosmicznym obejmuje satelity nawigacyjne, łączności i obserwacyjne.
Na podstawie materiałów źródłowych.
