14 września 2026 roku lód morski wokół Antarktydy osiągnął tegoroczne maksimum na poziomie zaledwie 17,59 miliona kilometrów kwadratowych – to trzeci najniższy wynik od początku satelitarnych obserwacji. Dla redakcji IWD Partner ten wynik jest niepokojący nie sam w sobie, lecz dlatego, że wpisuje się w wyraźny trend odwrócenia wieloletniej tendencji wzrostowej, który zaczął się zaledwie kilka lat temu i przebiega zaskakująco szybko.
Trzeci najniższy rekord: co dokładnie zmierzono?
Według danych NASA oraz Narodowego Centrum Danych o Śniegu i Lodzie (NSIDC), antarktyczny lód morski osiągnął w tym roku maksymalny zasięg 14 września 2026 roku. Pokrywał wówczas szacunkowo 17,59 miliona kilometrów kwadratowych, co odpowiada około 6,79 miliona mil kwadratowych.
Kluczowym pojęciem w pomiarach jest zasięg lodu morskiego – łączna powierzchnia obszarów, gdzie stężenie lodu wynosi co najmniej 15 procent. Próg ten stanowi międzynarodowy standard stosowany przez naukowców przy interpretacji danych satelitarnych. Obszary poniżej tego stężenia traktowane są jako otwarta woda.
Obserwacje prowadzono przy użyciu kilku instrumentów satelitarnych: czujników AMSR-E na pokładzie satelity Aqua, SSM/I i SSMIS na satelitach DMSP, AMSR-2 na japońskim GCOM-W1 oraz historycznego SMMR na Nimbus 7. Wieloletnia ciągłość danych z różnych platform pozwala na wiarygodne porównania sięgające końca lat 70. ubiegłego wieku.
Geograficzna specyfika Antarktyki: dlaczego lód tu zachowuje się inaczej niż na Arktyce?
Antarktyda i Arktyka funkcjonują w zupełnie odmiennych warunkach geograficznych, co bezpośrednio wpływa na dynamikę lodu morskiego. Arktyka to basen oceaniczny otoczony przez lądy, natomiast Antarktyda to ogromny kontynent otoczony przez ocean – a to fundamentalna różnica.
Otwarta przestrzeń oceaniczna wokół Antarktydy daje lodowi znacznie więcej miejsca do ekspansji w trakcie południowego zimy. Z drugiej strony, lód rozciąga się ku niższym, cieplejszym szerokościom geograficznym, co sprawia, że latem topi się szybciej i bardziej radykalnie niż odpowiednik arktyczny.
Antarktyczny lód morski corocznie osiąga maksimum we wrześniu – pod koniec zimy na półkuli południowej – a następnie kurczy się do minimum w lutym. Ten rytm sezonowy jest stały, jednak jego amplituda i wartości bezwzględne zmieniają się w czasie.
Redakcja IWD Partner: Tempo zmian na Antarktydzie przypomina nieco odwrócony wykres giełdowy po długim trendzie wzrostowym – przez dekady lód systematycznie przybywał, by nagle zacząć gwałtownie ustępować. Warto zastanowić się, czy podobne odwrócenia trendów czekają nas w innych układach klimatycznych, które dziś wciąż wydają się stabilne. Skala i prędkość tych zmian stawiają pod znakiem zapytania nasze modele przewidywania punktów krytycznych w ziemskim systemie klimatycznym.
Od rekordowych wzrostów do rekordowych spadków
Historia satelitarnych obserwacji antarktycznego lodu morskiego to historia dwóch zupełnie różnych epok. Od 1979 do 2014 roku całkowita powierzchnia lodu rosła o około 1 procent na dekadę – tendencja słaba, ale wyraźna i długotrwała.
Zmiana kierunku nastąpiła gwałtownie. Dane z kolejnych lat pokazują, że rekordy nie są już bijane w stronę wzrostu, lecz spadku. Wynik z 2026 roku – trzeci najniższy w historii obserwacji – to kolejny punkt na niepokojącej krzywej, którą naukowcy śledzą z rosnącą uwagą.
Zapis satelitarny, obejmujący okres od końca lat 70. XX wieku do 2026 roku, to ponad cztery dekady danych. Pozwalają one nie tylko śledzić bieżące wartości, ale też odróżniać naturalne wahania od wieloletnich trendów. Właśnie ta długość szeregu czasowego sprawia, że obecne odczyty nabierają szczególnego znaczenia.
Co zmieniające się maksima lodu antarktycznego oznaczają dla nauki i klimatu?
Lód morski wokół Antarktydy pełni kluczową rolę w regulacji ziemskiego albedo – zdolności powierzchni do odbijania promieniowania słonecznego. Mniejsza powierzchnia lodu oznacza, że więcej energii słonecznej pochłania ciemna woda oceaniczna, co może wzmacniać ocieplenie w mechanizmie sprzężenia zwrotnego.
Zmiany zasięgu lodu antarktycznego mają też bezpośrednie konsekwencje dla ekosystemów morskich. Lód stanowi siedlisko dla planktonu i kryla, które są podstawą antarktycznego łańcucha pokarmowego – od ryb po foki i pingwiny.
Dla klimatologów tegoroczny wynik to kolejna porcja danych do weryfikacji modeli klimatycznych. Przez lata wzrost antarktycznego lodu morskiego był jednym z elementów, które utrudniały jednoznaczną interpretację globalnych zmian. Obecna seria niskich maksimów zmienia obraz i wymaga aktualizacji prognoz dotyczących przyszłości tego regionu.
Długoterminowe monitorowanie prowadzone przez NASA i NSIDC, obejmujące serie map stężenia lodu dla każdego roku od 1990 do 2026 roku, dostarcza naukowcom bezcennego materiału do analiz porównawczych i budowania coraz dokładniejszych modeli cyrkulacji oceanicznej oraz globalnego bilansu cieplnego.
Powiązane pojęcia ze słownika astronomicznego
- Zasięg lodu morskiego – łączna powierzchnia obszarów oceanicznych pokrytych lodem o stężeniu wynoszącym co najmniej 15 procent, stosowana jako standardowa miara w badaniach polarnych.
- Albedo – współczynnik odbicia promieniowania słonecznego od powierzchni ciała niebieskiego lub obszaru; lód i śnieg charakteryzują się bardzo wysokim albedo w porównaniu z ciemną wodą oceaniczną.
- Teledetakcja satelitarna – technika pozyskiwania informacji o powierzchni Ziemi lub innych ciał niebieskich za pomocą czujników umieszczonych na pokładzie satelitów, bez bezpośredniego kontaktu z badanym obiektem.
- Stężenie lodu morskiego – procentowy udział powierzchni pokrytej lodem w danym obszarze oceanicznym, będący podstawowym parametrem mierzonym przez satelitarne instrumenty mikrofalowe.
- Sprzężenie zwrotne klimatyczne – mechanizm, w którym zmiana jednego parametru systemu klimatycznego wzmacnia lub osłabia wywołującą ją przyczynę; topnienie lodu i wzrost absorpcji ciepła przez ocean to przykład sprzężenia dodatniego.
Opracowanie redakcji IWD Partner z wykorzystaniem narzędzi AI na podstawie materiału: NASA (12.10.2026).
Zdjęcie: Bernd 📷 Dittrich / Unsplash
