29 października 2026 roku astronauci Anil Menon i Joshua Kutryk wyszli w przestrzeń kosmiczną, by zainstalować siódmy z ośmiu paneli słonecznych nowej generacji na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej – i przy okazji zapisali się w historii jako uczestnicy setnego amerykańskiego spaceru kosmicznego przeprowadzonego z ISS bez udziału wahadłowca. Dla nas ta liczba jest czymś więcej niż statystyką: to miara tego, ile fizycznej, ryzykownej pracy – wykonanej w skafandrach, na orbicie, w próżni – kosztowało utrzymanie jedynej stale zamieszkałej placówki ludzkości poza Ziemią.
Co wydarzyło się podczas EVA-100?
Spacer oznaczony jako EVA-100 trwał 7 godzin i 11 minut. Jego głównym celem była instalacja i rozłożenie zestawu paneli słonecznych iROSA (ang. International Space Station Roll-Out Solar Array) po stronie 2A Stacji. Był to siódmy z ośmiu planowanych zestawów iROSA dla ISS.
W spacerze uczestniczyli dwaj astronauci: Anil Menon z NASA oraz Joshua Kutryk z Kanadyjskiej Agencji Kosmicznej (CSA). Obaj pracowali w amerykańskich skafandrach EMU – właśnie ten typ skafandra decyduje o klasyfikacji spaceru jako „amerykańskiego” w oficjalnych statystykach.
Ósmy i ostatni zestaw iROSA ma zostać zainstalowany podczas kolejnego spaceru, oznaczonego EVA-101. Po zakończeniu całego programu wymiany paneli łączna moc elektryczna dostępna dla systemów i eksperymentów ISS wyniesie około 215 kW.
Co tak naprawdę znaczy „setny spacer”?
Liczba 100 w oznaczeniu EVA-100 wymaga krótkiego wyjaśnienia, bo może wprowadzać w błąd. Oznacza ona setny spacer kosmiczny wykonany w amerykańskich skafandrach EMU, ale bez udziału wahadłowca kosmicznego i z pokładu śluzy Quest lub innych modułów ISS.
Pierwszym takim spacerem był wyjście z 20 lutego 2002 roku, kiedy astronauci Carl Walz i Daniel Bursch – obaj z NASA – opuścili Stację przez śluzę Quest po raz pierwszy bez asysty promu kosmicznego. Od tamtej pory przez ponad dwie dekady astronauci regularnie wychodzili w przestrzeń, by budować, naprawiać i modernizować Stację.
Łącznie wszystkich spacerów związanych z budową i utrzymaniem ISS – wliczając te z pokładu wahadłowca oraz rosyjskie spacery w skafandrach Orlan – było do tej pory aż 285. Liczba 100 dotyczy wyłącznie węższej, precyzyjnie zdefiniowanej kategorii.
Redakcja IWD Partner: Setny spacer to dobry moment, żeby uświadomić sobie skalę wysiłku logistycznego i ludzkiego, jaki stoi za ISS – bo każda z tych setek wyjść w próżnię to godziny ryzykownej pracy w warunkach, które nie wybaczają błędów. Warto postawić pytanie, ile takich spacerów będzie potrzebnych do utrzymania i rozbudowy przyszłych stacji orbitalnych – komercyjnych, księżycowych czy marsjańskich – i czy skafandry EMU dożyją ich wszystkich.
Dlaczego ISS potrzebuje nowych paneli słonecznych iROSA?
Stacja Kosmiczna została zaprojektowana z myślą o kilku dekadach eksploatacji, a jej oryginalne panele słoneczne pracują już od ponad dwudziestu lat. Degradacja ogniw fotowoltaicznych w środowisku kosmicznym jest nieuchronna – promieniowanie, ekstremalne zmiany temperatur i mikrometeoryty stopniowo obniżają ich sprawność.
Panele iROSA (rolowane panele słoneczne nowej generacji) to odpowiedź na rosnące zapotrzebowanie energetyczne Stacji. Ich konstrukcja pozwala na rozłożenie stosunkowo dużej powierzchni ogniw z kompaktowego pakietu – co ma kluczowe znaczenie przy dostarczaniu ich w ładowni statków kosmicznych.
Po zainstalowaniu wszystkich ośmiu zestawów iROSA łączna dostępna moc elektryczna ISS osiągnie około 215 kW. Energia ta zasila zarówno systemy podtrzymywania życia, jak i dziesiątki eksperymentów naukowych prowadzonych na pokładzie.
Co dalej z programem modernizacji energetycznej ISS?
Bezpośrednim kolejnym krokiem jest spacer EVA-101, podczas którego zainstalowany zostanie ostatni, ósmy zestaw iROSA. Zakończenie tego programu zamknie wieloletni etap modernizacji układu zasilania Stacji.
Aktualnie z pokładu ISS wykonuje się średnio od 3 do 10 spacerów kosmicznych rocznie. Spacery te obejmują zarówno planowe prace modernizacyjne, jak i doraźne naprawy wynikające z awarii lub uszkodzeń sprzętu. Każde takie wyjście wymaga wielotygodniowych przygotowań, kalibracji skafandrów i symulacji w basenach neutralnej pływalności.
Program iROSA pokazuje też, że ISS – mimo zaawansowanego wieku – jest wciąż aktywnie rozwijana. Stacja pozostaje centralnym węzłem badań naukowych w mikrograwitacji i platformą testową dla technologii przyszłych misji eksploracyjnych.
Pytania czytelników o EVA-100 i spacery kosmiczne
Czym różni się spacer „amerykański” od innych spacerów na ISS?
Klasyfikacja „amerykański” dotyczy spacerów wykonywanych w skafandrach EMU (ang. Extravehicular Mobility Unit) produkowanych przez NASA, bez udziału promu kosmicznego. Rosyjskie spacery realizowane są w skafandrach Orlan i prowadzone są osobno przez rosyjski segment ISS – stąd łączna liczba spacerów na ISS (285) jest znacznie wyższa niż setna rocznica spacerów „amerykańskich”.
Ile czasu zajmuje przygotowanie do jednego spaceru kosmicznego?
Przygotowania do spaceru kosmicznego trwają zwykle kilka tygodni i obejmują m.in. symulacje w basenach neutralnej pływalności na Ziemi, szczegółowe planowanie tras poruszania się po zewnętrznej powłoce Stacji oraz kalibrację skafandrów. Sam dzień spaceru poprzedzony jest kilkugodzinnym protokołem przygotowawczym, w tym oddychaniem czystym tlenem w celu eliminacji azotu z krwi.
Kiedy ISS przestanie być eksploatowana?
Według aktualnych planów agencji kosmicznych ISS ma funkcjonować do 2030 roku. Trwają prace nad projektami komercyjnych stacji orbitalnych, które miałyby przejąć rolę ISS po jej deorbitacji. Modernizacja układu zasilania panelami iROSA wydłuża możliwości operacyjne Stacji w tym końcowym okresie jej działania.
Powiązane pojęcia ze słownika astronomicznego
- EVA (Extra-Vehicular Activity) – aktywność pozapojazdem, potoczne określenie spaceru kosmicznego, czyli pracy astronauty poza szczelną powłoką statku lub stacji kosmicznej.
- Skafander EMU – amerykański skafander do spacerów kosmicznych używany przez NASA, stanowiący samodzielny miniaturowy statek kosmiczny zapewniający astronaucie ciśnienie, tlen i ochronę termiczną.
- iROSA – rolowany panel słoneczny nowej generacji stosowany na ISS, charakteryzujący się możliwością rozłożenia dużej powierzchni ogniw z kompaktowego pakietu.
- Śluza Quest – moduł ISS służący jako główne wyjście dla spacerów kosmicznych w skafandrach EMU, dodany do Stacji w 2001 roku.
- Mikrograwitacja – stan pozornej nieważkości panujący na orbicie, w którym grawitacja jest równoważona przez swobodny spadek – podstawowy warunek środowiskowy dla eksperymentów prowadzonych na ISS.
Opracowanie redakcji IWD Partner z wykorzystaniem narzędzi AI na podstawie materiału: Kosmonauta.net (2.11.2026).
Zdjęcie: Angie Warren / Unsplash
